VU Magazine 1992 - pagina 184

Martin Enserink

"De samenleving van scholeksters op de W^addeneilanden is hard en nogal zelfzuchtig. Alleen het echtelijk leven is een beetje knus en gezellig. "Ik denk dat ongeveer een derde kiest voor een leven als wipper - de rest probeert hokker te worden." Een reportage vanaf de winderigste plek van Nederland.

Direct ten zuiden van de aanlegsteiger van de veerpont bevindt zich De Mok, een uitloper van de Waddenzee die diep in het eiland binnendringt. Over de dijk langs deze inham beginnen we onze wandeling. Links het grijze wad, waar het water zich langzaam terugtrekt naar zee; rechts weilanden met hier en daar een boerderij. Zowel in de lucht als op de grond is het een drukte van belang; scholeksters, gemakkelijk te herkennen aan hun felrode snavels en poten, voeren de boventoon.

Soosvogels Lopen èn praten valt met deze wind met mee; af en toe raken we bijna buiten adem, terwijl Ens de sociale structuur van de scholekstersamenleving uit de doeken doet. "Je kunt de beesten m drie groepen verdelen", doceert Ens. "De eerste groep heeft de beste territona: op de grens van land en water. Op het land, in de kwelder, broeden ze en brengen ze hun jongen groot; op het wad verzamelen ze hun voedsel. Ik noem de vogels met zo'n territorium hokkers."

DE CARRIE PUkNNING VAN DE sen KEKSTER CS Beaufort staat er, schatten we, als Texels Eigen Stoomboot Onderneming de veerboot vastsjort. BehoorUjk koud bovendien, op deze eind-maartse vrijdag. Wollen-truienweer. Het grijze wolkendek lijkt zwanger van een zware bui. W e zouden bioloog Bruno Ens kunnen herkennen, was de afspraak, aan zijn groene parka en een verrekijker - samen met een paar laarzen de standaarduitrusting van de veldbioloog in actieve dienst. Maar ook zonder dat hadden we hem niet kunnen mislopen; hij is praktisch de enige wachtende op de kade. Ens heeft een blauwwitte ij smuts /U MAGAZINE MEI 1992

diep over het hoofd getrokken en draagt handschoenen. Het Texelse klimaat is hem flink opgebroken, nadat hij twee weken geleden op het eiland kwam wonen. "Dit is de winderigste plek van Nederland", zegt hij. "Ik was hier nog maar net of ik had een zware verkoudheid te pakken. Die kant op maar," gebaart hij in de richting van het wad. Het eilandleven is niets nieuws voor Bruno Ens. Schiermonnikoog ('Schier' voor wie er regelmatig komt) was jarenlang zijn tweede thuis. Vijfjaar achtereen verbleef hij van maart tot augustus in De Herdershut, het biologisch veldstation van de Groningse universiteit

op het eiland. Hij onderzocht er wat hij zelf noemt de 'carrièreplanning' van de scholekster. N o g eens twee jaar later resulteerde dat in het proefschrift 'The social prisoner', waarop hij afgelopen februari promoveerde. Kort daarna verhuisde hij naar Texel, waar hij een baan kreeg bij het Instituut voor Bosen Natuuronderzoek. Zeven jaar onderzoek heeft Ens een redelijk compleet beeld opgeleverd van de structuur van een scholekster-samenleving. Een harde maatschappij, zo blijkt uit de dissertatie, waarin een voortdurende strijd wordt geleverd om ruimte, voedsel en partners.

"Dan heb je de wippers. Die broeden verder landinwaarts en moeten, om bij hun voedsel te komen, over het gebied van de hokkers heen vHegen. Op het wad hebben ze nog een tweede territorium. Wippers brengen veel minder jongen groot dan hokkers, omdat het zo veel moeite kost om voedsel aan te slepen." "De derde groep heeft helemaal geen eigen territorium; die bestaat uit wat ik noem soosvogels." Hij staat stil, en wijst in de verte, waar een grote groep scholeksters dicht opeen zit. "Daar heb je zo'n soos. Daar zitten vooral jonge beesten bij, maar ook wel oudere, die hun territorium zijn kwijtgeraakt.

En daar..." - de verrekijker zwenkt vijfenveertig graden naar rechts "dat paartje daar, dat zijn duidelijk hokkers." Verrast: "Hé, die ene heeft geen ring! H m m . Slechte zaak. Eigenlijk horen alle vogels hier geringd te zijn." Nothing in biology makes sense, except in the light of evolution, zo luidt een bekende spreuk in de biologie. Vrij vertaald: het gedrag van dieren is alleen te begrijpen wanneer duidelijk is hoe het de evolurionaire kostenbaten-analyse beïnvloedt. Zowel de kosten als de baten worden daarbij uitgedrukt in de kans op een zo groot mogelijk nakomelingschap, dat op zijn beurt weer kans ziet kroost op de wereld te zetten. Het meest succesvol zijn de dieren die, via het nageslacht, de meeste eigen genen weten door te geven. In zijn onderzoek probeerde Ens de kosten-baten-analyse van het scholekstergedrag zoveel mogelijk te ontrafelen, om zo de verschillen tussen de drie groepen beter te begrijpen. "Wat mij zo interesseerde," legt hij uit, "was waar die verschillen in carrièreplanning vandaan komen. Waarom kiezen sommige beesten ervoor om wipper te worden, met zo'n territorium in twee stukken, terwijl ze als hokker wel vier keer zoveel jongen groot zouden kunnen brengen? Is het niet veel verstandiger om als jonge vogel net zo lang door te knokken totdat je zo'n mooi plekkie aan het wad hebt? "In mijn proefschrift laat ik zien dat dat niet zo is. O m hokker te worden, is een jarenlange strijd nodig; en gedurende al die jaren kun je m elk geval niet broeden. Wanneer je in die periode dood gaat, heb je helemaal geen nakomehngen en sta je evolutionair gezien - met lege handen. O p de slechtere plekken heb je weliswaar minder kans op nakomelingen, maar je kunt er wel veel eerder terecht. "Er ontstaat dus een soort evenwichtssituatie. Ik denk dat ongeveer een derde kiest voor een leven als wipper; de rest probeert hokker te worden, maar daarvan gaat weer de helft dood voordat een territorium is bemachtigd. Vergelijk het maar met een sjiek en een waardeloos restaurant; wanneer je, om in dat sjieke restaurant binnen te komen, twee uur moet wachten, is je eetplezier al aardig bedorven. Een deel van de mensen zal besluiten toch maar snel vu /vWGAZINE MEI 1 9 9 2

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen