VU Magazine 1992 - pagina 418

Boer (twee van de door de Ikon ondervraagde linkse theologen - gjp) merk je dat ze er echt mee zitten; die hebben een flinke klap gehad. Reeling Brouwer, die twintig jaar geleden m e de-oprichter was van 'Christenen voor het SociaHsme', meer nog dan Boer. H u n verwarring is oprecht. Het beeld dat zij voor ogen hadden is vergruizeld. En toch kunnen ze er nog niet helemaal afstand van nemen." H

tend in hun nadeel. Feit is, dat ze de afgelopen decennia overspoeld zijn door een golf van verwarring. En dan is het moeüijk om op de been te blijven. Jaren geleden verscheen 'De gereformeerde zede'; het geruchtmakende boek van de inmiddels overleden gereformeerde theoloog Rein Schippers. De ondertitel van dat boek luidde: 'Tussen verwarring en verstarring'. Die plaatsbepaling heb ik altijd goed onthouden. Een groep met een stevige traditie zal uiteindehjk altijd in zo'n situatie terechtkomen; dat geldt voor de kathoheken en het geldt voor de gereformeerden. Wülen ze vooruit dan wacht de verwarring; schrikken ze terug voor die verwarring, dan begint de verstarring. Gevolg is, dat de mensen het spoor bijster zijn; zich gaan afvragen: waar ging het ook weer om? Dat grote groepen gelovigen uit een benauwde traditie wilden breken, is op zichzelf begrijpehjk. Bepaalde vragen, die allang beantwoord hadden moeten worden, raakten op den duur ondergeschoffeld."

H

H Zoals? "Zoals de kwestie Geelkerken in de jaren twintig, over de vraag of het scheppingsverhaal in de bijbel letterlijk moet worden genomen. Die man werd de kerk uitgezet. En op de vraag zelf werd vervolgens niet meer ingegaan; er mocht niet, en er kon niet over gepraat worden."

Geen van tweeën trekt de conclusie dat Kuitert destijds gewoon gelijk had, of - iets minder ostentatie/geformuleerd - dat utopieën > als de hunne, per definitie tot mislukken gedoemd zijn. "Nee, wat dat betreft bhjven ze gelovig. Geen van beiden trekt als consequentie datje dus niet op dat paard van een christeHjk aangeklede utopie moet wedden. Terwijl de klassieke theologie heel simpel en direct leert dat het Koninkrijk Gods niet van deze aarde is. O m zoiets te bewerkstelligen heb je schone handen nodig. En die hebben wij mensen niet. Bij alle gerechtigheid die je denkt te realiseren, m o e t j e altijd onrecht op de koop toe nemen." Dat blijkt uit het verhaal van Dick Boer die tientallen jaren predikant in Oost-Berlijn was. Hij probeerde begrip te kweken voor de Muur als noodzaak, en voor het neerschieten van vluchtende Oostduitsers, als logische consequentie daarvan. Nu verwijt hij zichzelf medeplichtigheid aan een misdadig systeem. "Dat is dan het gevolg. Als je dat eenmaal hebt gezien kun je toch niet anders dan concluderen dat hetgeen je nastreefde onmogehjk iets met het koninkrijk Gods uitstaande kan hebben gehad. Dat koninkrijk v/ordt niet gebouwd op de fundamenten van een misdadig systeem. Natuurlijk moet je proberen gerechtigheid te betrachten, maar besef dan wel dat je daarbij onrecht doet en voortdurend zult moeten kiezen tussen twee kwaden. Dan zing je vanzelf een toontje lager; dan ben je terug bij wat de klassieke theologie 'de twee rijken' noemt. Maar die conclusie trekken deze theologen geen van beiden. En dat vind ik - zacht gezegd - dubbelzinnig. Want ik zie niet hoe ze daaraan kunnen ontkomen. Die stap zullen ze nog een keer moeten zetten, wü hun engagement uiteindehjk niet op dadenloosheid uitkomen." Terwijl Kuitert de koffiemokken nog eens vult, snijd ik een volgend onderwerp aan: de 'stille revolutie' die, blijkens een recent verschenen studie van godsdienstsocioloog Gerard Dekker, in de gereformeerde wereld heeft plaatsgevonden. Die gereformeerden, die dertig jaar geleden in aUes anders waren, zijn in aantal sterk afgenomen, en onderscheiden zich eigenhjk in niets meer van aanhangers van andere geloofsovertuigingen, aldus Dekkers belangrijkste stelling. Is dat ook Kuiterts inschatting? "Ongetwijfeld. De gereformeerden zijn sterk veranderd; mijns inziens overigens niet uitslui-

H Was dat angst? "Dat was pure angst, nameHjk voor de ondermijningskracht die nu eenmaal altijd in vragen verborgen zit. Die angst is duur betaald. De deksel ging op de pot. En dan houden mensen het niet meer uit; dan willen ze ontsnappen aan die zorgvuldig bewaakte traditie. Zo raakten ze - hoe gerechtvaardigd hun ontsnapping ook was - in verwarring, en wisten de weg niet meer." I

Heeft de eigen, want toen nog gereformeerde. Vrije Universiteit bij die ontsnapping ook niet een grote rol gespeeld? Ik verklaar me nader. Kwaadaardiger lieden dan wij tweeën zouden de volgende redenering kunnen opzetten: de rationele, objectief-wetenschappelijke werkwijze die binnen de theologische faculteit al snel in zwang raakte, heeft sterk bijgedragen aan het relativeren - zo u wilt: ondermijnen - van het 'schriftgezag' (het absoluut letterlijk nemen van de bijbel van kaft tot kaft). Dat schriftgezag was altijd de hoeksteen van de gereformeerde traditie, maar verdween dus door toedoen van een instelling die Abraham Kuyper nota bene in het leven had geroepen om zijn gereformeerde schaapjes bijeen te houden. Ouwe Bram draait zich om in z'n graf als hij beseft wat hij met de oprichting van de VU heeft aangericht. "Als u stelt dat de V U een rol heeft gespeeld in het verdwijnen van het schriftgezag binnen de gereformeerde wereld, dan hebt u daar steUig gehjk in. Maar dat komt niet uitsluitend voor rekening van de theologen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen