VU Magazine 1992 - pagina 81

dr. W. Mook als hij een oordeel uitspreekt over de kansen op een Nobelprijs voor De Vries. M o o k was één van de opvolgers van De Vries in het C 14-laboratorium en tegenwoordig directeur van het N I O Z , het instituut dat op Texel onderzoek doet naar de zee. "De Vries is net te vroeg overleden om te profiteren van zijn werk", zegt Mook. "Misschien had hij samen met Libby de prijs moeten krijgen. Libby heeft het principe herkend, D e Vries heeft het bruikbaar gemaakt." In 1960 kreeg Libby inderdaad de Nobelprijs voor scheikunde voor de ontdekking van de C 14-methode. De Vries heeft dat niet meer meegemaakt. D e serieuze kandidaat voor een Nobelprijs, die zowel De Waard als M o o k ondanks hun twijfels in hem zien, had in het jaar daarvoor zelfmoord gepleegd. "Het was domweg een liefdesdrama, zoals dat wel vaker voorkomt", herinnert De Waard zich. "De Vries had wel al eerder gedreigd met zelfmoord, maar dat dit zou gebeuren had ik niet voorzien. De neuroloog bij wie De Vries destijds onder behandeling was trouwens ook niet."

Buien Hoewel De Waard benadrukt dat hij geen deskundig oordeel kan vellen over de achtergronden van de treurige gebeurtenissen, spreekt hij voorzichtig vermoedens uit. De Waard: "De Vries had ook toen hij de veertig al was gepasseerd nog iets bijzonder jeugdigs over zich. Vanaf zijn achttiende was hij bezeten van de natuurkunde en misschien heeft hij geen tijd gehad om te rijpen als mens." De Waard herinnert zich een filmvoorsteUing tijdens welke hij achter De Vries zat. De film ging over wespen die hun eieren in een bepaald soort rupsen leggen. Die rupsen werden vervolgens leeggegeten. "Dat kan ook met een mens gebeuren", zei D e Vries, die volgens D e Waard wel vaker depressieve buien had. Over het algemeen herinnert de emeritus-professor zich De Vries echter als een opgewekt man. Zowel De Waard als M o o k noemen het fluitspel van De Vries dat tot laat in de avond door het Natuurkundig Laboratorium kon klinken. "Hij speelde soms suites van Bach," zegt De Waard en zingt een paar maten.

HET 'LOODKASTEEL', EEN ONDERDEEL VAN HET C U'IABORATORIUM.

M o o k heeft geen oordeel over de achtergronden van de moord en de zelfmoord. Hij was destijds te jong, een student nog die geen persoonHjk contact had met De Vries. Mook noemt De Vries zeker geen slecht mens, eerder een zeer intelligent man, die de weg kwijt was. En toen kwam die avond, vlak voor Kerstmis 1959. De drieënveertigjarige De Vries ging naar het huis van zijn assistente Anna, met wie hij al een tijd een verhouding had. De natuurkundige, getrouwd en vader van vier kinderen, wilde scheiden en vervolgens trouwen met Anna. D e assistente had de relatie met De Vries echter beëindigd en weer banden aangeknoopt met een vroegere vriend. D e Vries, die twee beitels en cyaankali bij zich had, maakte nog een praatje met de ouders van Anna die op het punt stonden om te vertrekken. Toen zij weer thuis kwamen vonden zij hun dochter in een bloedplas in de achterkamer. Daarnaast lag De Vries, die nog leefde maar voor aankomst in het ziekenhuis overleed aan cyaankaHvergiftiging.

Straling D o o r het overlijden van D e Vries raakte het C 14-laboratorium in Groningen een vrijwel onmisbare kracht kwijt. Sommige natuurkundigen vonden dat een reden om het C 14onderzoek maar op een laag pitje te zetten. Tussen de stukken in het Universiteitsmuseum zijn plannen te vinden om prioriteit te geven aan

ander onderzoek en "het C 14-onderzoek met de thans aanwezige apparatuur voort te zetten in de huidige omvang." Dat was een duidelijke verandering ten opzichte van eerdere plannen volgens welke het laboratorium zou worden uitgebreid en er een dertig meter diepe put zou worden gegraven. Die put was nodig omdat op grote diepte de invloed van kosmische straling, die de m e tingen kon verstoren, nagenoeg verwaarloosbaar is. Uiteindelijk moest de minister van onderwijs eraan te pas komen om het C 14-onderzoek te redden. De curatoren van de universiteit kregen in een bespreking te horen dat de minister het "uitermate zou betreuren indien dit eens begonnen werk, hetgeen hij van groot gewicht achtte voor de naam van Nederland in de wereld, zou worden afgebroken." Meteen daarna verandert de toon van de nota's in het Universiteitsmuseum en het nieuwe laboratorium kwam er, inclusief de put. De Waard nam tijdelijk de leiding op zich, want de beoogde opvolger van De Vries had afgehaakt toen hij hoorde van de plannen om de uitbreiding van het laboratorium op de lange baan te schuiven. M o o k herinnert zich dat De Waard twee weken nodig had om de administratie van De Vries op orde te brengen. De Vries hield er volgens hem geen ordelijke administratie op na; hij kreeg allerlei materiaal opgestuurd met het verzoek om de ouderdom te bepalen, maar deed alleen de dingen die hem echt interesseerden. De rest bleef liggen. In de kelder van het Natuurkunde Laboratorium aan de Groninger Westersingel kun j e nog bovenop de put gaan staan, die daar dertig meter de grond in gaat. Naar beneden kruipen lukt niet meer, de toegang is inmiddels onder allerlei meetapparatuur bedolven. Uiteindehjk is de put nooit gebruikt. Het bleek te onhandig o m het materiaal steeds dertig meter naar beneden te brengen. Binnenkort verhuist het C 14—Laboratorium naar een nieuw gebouw en daarmee wordt weer een stukje herinnering uitgewist aan de Groninger natuurkundige Hessel de Vries, diens assistente Anna en het drama in de Bleekerstraat. Eric Le Gras is socioloog en journalist.

.

35 v u MAGAZINE FEBRUARI 1 9 9 2

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen