VU Magazine 1992 - pagina 302

Diana Doornenbal

Of j e van televisiekijken sloom of juist agressief wordt, interesseert haar niet. Valerie Frissen wilde w^eten w^aarom sommige m e n s e n u r e n per dag voor de buis h a n g e n . Uit haar onderzoek bleek dat wie veel televisie kijkt, gespreksstof opdoet voor een babbeltje m e t de b u u r m a n .

Amerikaanse maatstaven, zou omschrijven als degenen die vijf uur per dag of meer televisie kijken, heeft het over een uiterst klein segment van het Nederlandse televisiepubüek, schrijft Frissen in haar proefschrift. Zij deed onderzoek naar het kijkgedrag van duizend personen. Een kwart daarvan behoort, naar Nederlandse maatstaven, tot de categorie veelkijkers: zij zitten gemiddeld drie uur per dag of langer voor de tv. Slechts twee van van de onderzochten keken acht uur per dag. "Maar zelfs zij hoeven nog niet verslaafd te zijn", verdedigt ze haar onderzoekspopulatie. "Niemand weet hoe deze mensen kijken. Misschien hebben ze hun televisie wel aan staan, in plaats van de radio, alleen om er af en toe een blik op te werpen." Ofwel: de televisie als pratende schemerlamp. Frissens probleemstelling is origineel. Zij wil weten waaróm veelkijkers zoveel tijd voor de buis zitten. Tot nog toe richtte het wetenschappelijk onderzoek zich vooral op de effecten van televisiekijken. Dus op de vraag hoe geestdodend en agressief-gedrag-opwekkend de tv wel niet is. Vooral de publikaties van de Amerikaan Neil Postman zijn bekend. Postman ziet de televisie, en vooral televisie-amusement, als een ernstige bedreiging voor de Westerse cultuur. Volgens hem heeft televisiekijken een negatieve uitwerking op het w e reldbeeld van mensen. Dankzij de televisie, beweert Postman, verdrinken televisiekijkers in een zee van trivialiteiten: zij amuseren zich kapot.

NIET VOOli EENZAMEHALLEEN Z

36 vu MAGAZINE jUL/AUG i992

aterdagavond in de jaren zestig en zeventig. Als ik daaraan terugdenk zie ik hele gezinnen voor de buis. Televisie was toen nog iets bijzonders. Met koffie en koek binnen handbereik keken ze gespannen naar 'Peyton Place' en begerig naar de cadeaus die voorbij schoven op de lopende band in Mies Bouwmans 'Een van de acht'. Jong en oud lachten zich buikpijn om de gekke streken van Swiebertje en de onvoorstelbare rotzooi in het winkeltje van MaUe Pietje. Alhoewel het nieuwe er inmiddels wel af is, brengt de gemiddelde Nederlander nog steeds heel wat vrije uurtjes door voor de buis, al kijken we veel minder tv dan de Amerikanen. In 1975 was de gemiddelde kijktijd naar de Nederlandse

zenders 115 minuten per dag, zeggen de cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau. Er waren toen twee Nederlandse netten die vooral in de avond uitzonden. N u is het mogeHjk om - door uitbreiding van de zendtijd - het klokje rond voor de buis te zitten, 's Ochtends vroeg een ontbijtshow, een praatprogramma rond theetijd en voor het slapen gaan een nachtfilm. Ondanks die grotere keuze is de gemiddelde kijktijd niet eens zo schrikbarend gestegen. Volgens gegevens van de N O S keken Nederlanders van zes jaar en ouder in het seizoen 1989-1990 dagelijks 116 minuten televisie. En 145 minuten in oktober 1991. R u i m twee uur per dag dus. Maar dat is een gemiddelde. Er zijn consumenten die een grotere portie tv naar binnen weten

te werken. Zij zijn verslaafd, wordt snel gezegd.

Schemerlamp

Dr. Valerie Frissen, die deze groep kijkers onderzocht, spreekt liever over veelkijkers. Met de term 'verslaafd' krijgen deze mensen een verkeerd etiket opgeplakt, vindt ze. Onlangs promoveerde ze op het proefschrift 'Veelkijken als sociaal handelen', waarin ze verslag doet van een empirisch onderzoek naar het verschijnsel veel-televisiekijken in Nederland. Veelkijken is volgens Frissen een relatiefbegrip. In de Verenigde Staten is de gemiddelde kijktijd vier uur per dag. Veel Amerikanen kijken echter iedere dag zes uur, of nog langer. Wie Nederlandse veelkijkers, naar

In de jaren zestig kreeg vooral de vraag naar het effect van geweld op tv veel aandacht, met name in de Verenigde Staten. Er werden regeringscommissies opgericht die onderzoek op dat terrein wilden financieren. Bij al die onderzoeken naar het schadelijke effect van televisiekijken werden doorgaans tamelijk pragmatische en arbitraire scheidslijnen getrokken tussen veelkijkers, weinigkijkers en doorsneekijkers, waarbij theoretische overwegingen geen enkele rol speelden, vindt Frissen. En daar ergerde ze zich aan.

In haar studie stond daarom de vraag centraal: wie zijn eigenlijk degenen die vaak achter de buis zitten? En waarom doen ze dat? Daaruit blijkt dat er veelkijkers zijn in allerlei varianten. Daarom moet er wat genuanceerder en zonder vooroordelen over veelkijkers worden gepraat, als het aan Frissen Hgt. "Waar het gewone volk zich mee vermaakt, daar wordt al snel neerbuigend over gedaan. Vroeger was dat de film. Die is nu overigens weer helemaal up-graded, Vandaag de dag is de televisie de ordinaire vorm van vrijetijdsbesteding. Iedereen heeft in z'n leven echter periodes waarin hij veel televisie kijkt. Het zijn niet aUeen de eenzame, aan huis gebonden mensen zonder alternatieven." Toch is de kans op veelkijken bij die laatste groepen wel groter, beaamt ze even later. "Maar helaas blijft dit doorgaans als constatering in de lucht hangen. De vraag waarom deze mensen veel kijken, wordt onbeantwoord gelaten."

Stereotype Naar Nederlandse begrippen zijn mensen die drie uur of meer per dag voor de tv doorbrengen, verslaafd. Dat is een kwart van de bevolking. Het was niet deze grote groep, die Frissen onderzocht. "Dan bevestig je voor de zoveelste keer het stereotype beeld dat veelkijkers ouderen en werklozen zijn met als gemeenschappelijke kenmerken: niet van de bank te branden, dom, niet selectief, depressief en verslaafd aan gemakkelijke en goedkope prikkels. Maar lang niet aUe veelkijkers zijn zo. Veel televisiekijken m o e t j e bestuderen in samenhang met iemands dagelijks leven. En dan is voor een werkloze drie uur tv per dag helemaal niet zoveel, terwijl iemand met een baan van veertig uur per week, die drie uur per dag tv kijkt, wel een veelkijker is. Het is maar net hoe je in het leven staat. Daarom heb ik diegenen onderzocht die gezien hun sociale omstandigheden veel tv kijken." O f een persoon dus relatief gezien een veelkijker is beoordeelde Frissen aan de hand van onder andere de leeftijd, de gezondheid, het inkomen, de opleiding, de gezinssituatie en de vrije tijd van de kijkers. Bovendien hield ze rekening met het contact met familie, vrienden en buurtgenoten. Het is interessant om op een paar

37

vu /^AAGAZINE JUl/AUG 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen