VU Magazine 1992 - pagina 405

GEEN ATOOMCENTRALE OF KANONNENFABRIEK MAAR EEN OBSERVATORIUM VOOR SATELLIETGEODESIE

door T N O ontwikkelde 'Modular Transportable Laser Ranging System', ofwel M T L R S . Meer raadselachtige afkortingen zuUen dra volgen. Van Es wijst op een wereldkaart aan de muur. R o d e speldjes markeren tientallen plaatsen in het Middellandse-Zeegebied. "Daar, vooral in ItaHë en Griekenland, doen we op gezette tijden metingen. W e keren steeds terug naar een aantal vaste stations - eigenhjk niet meer dan een betonplaat - en stellen telkens de exacte positie van de lokatie vast. Door bewegingen van aardschoUen en -platen wü die positie nogal eens veranderen met een paar centimeter. Daar is het ons om te doen: het registreren van die bewegingen." Het is de taak van Van Es het M T L R S ter plekke in bedrijf te

houden. Dat betekent dat het apparaat gedurende enkele weken achtereen een satelliet in de ruimte met laserstralen bestookt. In de meeste gevallen gaat het om de Amerikaanse LAGEOS-kunstmaan, die op zesduizend kilometer hoogte zijn baantjes om de aarde trekt. De satelliet is bolvormig en aan de buitenkant bedekt met spiegels. Die weerkaatsen de laserstraal, waarna aan de hand van de reistijd van het licht wordt berekend hoe ver de kunstmaan van de desbetreffende plek is verwijderd. Dit gebeurt met een precisie van een tot twee centimeter. De uitkomst zegt wat over de baan van de satelliet en over de positie van het laserapparaat.

Kapot Het gebied rond de Middellandse Zee staat bekend als de kreukelzone van Europa: het Afrikaanse continent beweegt zich met een snelheid van enkele centimeters per jaar in de richting van Europa. Vandaar dat de verschillende meetplaatsen van de

Kootwijkse onderzoekers bij de jaarlijkse of tweejaarlijkse controle dikwijls een stukje zijn opgeschoven. Doordat de exacte lokatie van de meetplaatsen ten opzichte van een vast punt (de satelliet) bekend is, kunnen verschillen worden vastgesteld. En daarmee is het verband gelegd tussen geschiet met lasers in de ruimte en onderaards geschuif van continenten. De mobiele laser is momenteel thuis in Kootwijk. Het apparaat, zo groot als een aanhangwagen, staat bedekt met een zeiltje op de parkeerplaats. Ernaast is de vrachtwagen opgesteld waarmee de M T L R S wordt vervoerd en waarin zich ook de daadwerkelijke meetapparatuur bevindt. Het is vandaag geen laser-weer en zelfs al was dit wel het geval, dan nog is er geen demonstratie mogelijk: het apparaat is kapot. Van Es: "We hebben hem uit Griekenland moeten terughalen nadat we daar twee maanden lang hadden gezocht naar het probleem. De meetresulta-

VELUWE ten hadden niet de vereiste nauwkeurigheid. W e weten nog steeds niet wat er mis is." De M T L R S wordt straks gebruikt o m Kootwijk uit te meten; geodetenjargon voor het opnieuw exact bepalen van de coördinaten van het observatorium. Van geen plek in Nederland is de positie zo goed bekend als van dit gebouw op de Veluwe. Iedereen die in ons land met coördinaten werkt, richt zich op het 'nulpunt Kootwijk'. Dat geldt voor tunnel- en wegenbouwers, landmeters en beoefenaars van een hele reeks wetenschappeHjke disciplines. "Wij zijn echte meetboeren," constateert D. van Loon daarom terecht. Als station-operationmanager is hij verantwoordelijk voor het dagelijkse reilen en zeilen van het observatorium. Is collega Van Es vooral tech-

C. VAN ES: "MENSEN SNAPPEN NIET WAAROM JE OP EEN SATELLIET MOET SCHIETEN OM AARDBEVINGEN TE METEN." v u MAGAZINE NOVEMBER 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen