VU Magazine 1992 - pagina 448

Renée Braams

"Een wetenschappelijk werk van onschatbare w^aarde", schreeuwt de reclamefolder van de pocketeditie van het Woordenboek der Nederlandsche Taal. Een dagje op het instituut w^aar deze monsterprestatie wordt geleverd: begeesterde taalkundigen werken er aan de laatste letters van het alfabet.

deels particulieren. Veel leraren, veel leden van het genootschap Onze Taal. Het W N T komt nu bij de echte liefhebbers. Heel verrassend."

Meid Het Woordenboek der Nederlandsche Taal is een historisch woordenboek, in tegenstelling tot de dikke Van Dale en andere bekende woordenboeken, die gaan over het hedendaagse Nederlands. AUe Nederlandse woorden die tussen 1500 en 1921 ergens opgeschreven zijn, worden in het W N T verklaard. De herkomst van het woord en de verschillende betekenissen worden aan de hand van een selectie van bewijsplaatsen, citaten, getoond. Het W N T is het monument der taalverandering: je kunt erin lezen hoe de betekenis van woorden door de jaren verandert. Dat is het leuke van het W N T , vmdt Van Sterkenburg. Hij komt helemaal los als hij voorbeelden gaat noemen van woorden waarvan de betekenis veranderd is. "In het betekenisprofiel van het woord 'vrouw' weerspiegelt het maatschappijbeeld. En het woord 'wijf: in de zeventiende eeuw was 'wijf een heel normaal woord, nu is het beledigend. En 'meid'! In mijn

DRS. R. TEMPELAARS: KOMT IEDERE DAG IETS TEGEN DAT HIJ NOG NIET WIST

gekookt, algemeen als toespijs gebruikte scherpriekende bol van de bekende en veelvuldig gekweekte plant..." At men vroeger uienmoes toe in plaats van yoghurt?) In het Leidse universiteitsgebouw werkt nu de vijfde generatie woordenboekmakers aan het W N T . Een van hen, Hans Heestermans, die redacteur is van het W N T en hoofdredacteur van de dikke Van Dale, schreef in Hollands Dagboek in NRC-Handelsblad: "'s Morgens heerlijk gewerkt aan woorden als zandoogje ('n vlinder), zandoven, zandpaal, zandpad. (...) Ik reaHseer me dat dit eigenlijk het Hefste is wat ik doe: op mijn studeerkamer zitten en over taal denken of schrijven." Is al het personeel van Van Sterkenburg zo gedreven? "Ja, ze zijn bezeten van hun werk: een w e tenschappelijke job in tijden dat die voor taalkundigen schaars zijn. Het feit dat wij het W N T gaan afinaken, in 1998 volgens de planning, geeft aan het werk allure en een zeker cachet." Zeekurk Drs. Rob Tempelaars, een Hd van die vijfde generatie WNT-redacteuren, laat zien hoe het W N T gemaakt

VAN HET ZÊiRADERDKRrjE EN HET wiNKELERWTJE W 6 VU MAGAZINE OECEMBEB 1992

ie altijd al graag een exemplaar van het grote Woordenboek der N e derlandsche Taal in zijn boekenkast heeft wiUen hebben, kan die wens nu in vervulling zien gaan. Normaal gesproken kost één exemplaar van het W N T tienduizend gulden, maar begin 1993 komt er een eenmalige pocketeditie op de markt. Het W N T kost dan f 1 4 9 5 , - . In de boekenkast moet er een plank van circa twee meter breed voor worden vrijgemaakt. Prof. dr. P.G.J. van Sterkenburg, directeur van het Leidse Instituut voor

Nederlandse Lexicologie, waar het W N T gemaakt wordt, vertelt dat er tot nu toe tussen de negenhonderd en twaalflionderd exemplaren van het p o c k e t - W N T zijn verkocht. Dat Van Sterkenburg een taaUiefhebber is, merk ik meteen aan het grote aantal mooi klinkende, maar mij onbekende woorden dat hij gebruikt. Ik schrijf ze steeds snel op om ze thuis in de dikke Van Dale op te zoeken. Vergenoegd vertelt Van Sterkenburg over het onverwachte verkoopsucces van het W N T . "We hebben te maken met een accres (Van Dale: 'aangroei, toeneming', rb) wat be-

langsteUing betreft. Wat er op dit moment met de twaalfde druk van de grote Van Dale gebeurt, is onverwacht. Het IS met te leveren! Er zijn er nu al 62.000 van verkocht, dat is ongelooflijk. Van het p o c k e t - W N T wilden we eerst zeshonderd exemplaren laten drukken, maar gezien de geweldige voorverkoop worden het er vijftienhonderd. Het is volstrekt onverklaarbaar waarom woordenboeken op het moment zo'n commercieel interessant debiet (Van Dale: 'afzet van waren', rb) zijn. 'Die circa duizend mensen die het W N T hebben besteld zijn groten-

jeugd was 'meid' een depreciërend woord, nu heeft het iets esoterisch, een woord voor ingewijden in een groepje: 'Nou meid, moetje horen...' 'Onnozel' betekende vroeger 'onschuldig'. 'Slecht' was 'eenvoudig'. 'Vulgair' betekende 'aUeen maar van het volk'. 'Luxe' betekende 'wellust'. En hoe heeft het woord 'passie' zich nou toch kunnen ontwikkelen van 'het Hjden en sterven van Jezus' tot 'hartstocht'? En een 'hufter', dat was gewoon een dorpsmens!" In 1882 verscheen Deel 1 van het W N T , dat ging van A tot Ajuin (dat is "de eetbare en, zoowel rauw als

wordt. Hij is bezig met het woord 'wreken'. Hij schat dat hij voor het redigeren van dat woord twee w e ken nodig zal hebben. Aan het woord 'wijd' heeft hij twee maanden gewerkt, 's Ochtends begint hij, om warm te draaien, altijd met een paar kleine z-woordjes. "Dan heb ik tenminste het idee dat ik opschiet." Vanochtend heeft hij in een kwartiertje het woord 'zeeraderdiertje' gedaan. "Eerst heb ik uitgezocht wat een 'raderdiertje' is. In een boek over natuurhistorie vond ik de definitie 'zeker tot de famüie der zeekurken behoorend neteldiertje'. Dat VU MAGAZINE DECEMBER 1592

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen