VU Magazine 1992 - pagina 261

R

H

A

A

NOSTRADAMUS: AARTSVADER VAN DE FUTUROLOGIE

wetenschap van de glazen bol. Het vak ontstond na de Tweede Wereldoorlog, op een moment dat de samenleving steeds ingewikkelder begon te worden. Men vond het noodzakelijk om aUe ontwikkelingen op het gebied van wetenschap, industrie en defensie goed op elkaar af te stemmen. Met name in Amerikaanse defensie-instituten probeerde men toekomstvoorspellingen te ontwikkelen op het gebied van de techniek. Daarnaast ontstond een meer utopisch georiënteerde futurologie. Bezorgde geleerden constateerden dat de wereld ten onder dreigde te gaan aan oorlog, overbevolking en vervuiling, en probeerden meer harmonieuze toekomstscenario's te ontwerpen. In de jaren zestig en zeventig was het enthousiasme over de voorspelkunde nog zeer groot. In Engeland werd zelfs in de hoogste kringen gesproken over de wenselijkheid van een 'minister van de toekomst'. Auteurs als Herman Kahn, Alvin Tqffler, of in Nederland Fred Polak, vonden met hun toekomstkunde veel weerklank; ze werden waarach-

tige bestsellerauteurs. Zij hadden de pretentie de maatschappelijke trends te kunnen voorspellen en te kunnen beschrijven hoe de samenleving er in het magische jaar 2000 zou uitzien. Waarop zij hun deskundigheid nu precies baseerden, was minder duidelijk. H u n uitspraken waren niet veel controleerbaarder en preciezer dan die van de goede oude Nostradamus. O o k zij schenen een bijzondere, niet-overdraagbare gave te bezitten. De enige Nederlandse hoogleraar in de toekomstkunde, dr. F.A. van Vught, heeft over dit soort goeroe's gezegd dat hun voorspellingen niet veel betrouwbaarder zijn dan de voorspellingen van redelijk geïnformeerde niet-specialisten. "Een belangrijk verschil is wel dat de specialisten zich over het algemeen goed laten betalen." De futurologie belichaamt het idee dat een samenleving planmatig in elkaar zit. Tot in de jaren zeventig was dat idee van 'de maakbaarheid van de samenleving' zeer vanzelfsprekend. Maar uiteindelijk bleek de

L D v/etenschappelijke voorspelkunde en ontwerpkunde toch niet zo heel veel waard te zijn. Een complexe samenleving luistert niet naar rigide wetten. De meeste deskundigen voorspelden dat het communisme nog vele decennia, zo niet eeuwen, Rusland zou teisteren. Uiteindelijk bleek binnen een paar jaar het Sovjet-imperium in duigen te zijn gevallen. Een kleine gebeurtenis het aan de macht komen van een verlichte tsaar - blijkt grote gevolgen te kunnen hebben. En ook deze nieuwe tsaar, die zo'n verrassende, onverwachte draai aan de geschiedenis heeft gegeven, bHjkt uiteindeUjk iets ontketend te hebben dat zich aan zijn controle ging onttrekken. De samenleving volgt haar eigen vaak onvoorspelbare weg. Dat de futurologie in discrediet is geraakt, komt niet aUeen door niet uitgekomen voorspellingen. Visionairen willen bovendien wel eens wat tiranniek zijn van nature. Ze weten precies hoe de samenleving er uit zal gaan zien. Maar de toekomstvoorspelling geldt ook vaak als norm, als ideaalbeeld. Goedbedoelde utopieën kunnen al snel ontaarden in helse kerkersamenlevingen waarbij iedereen met de zweep de gelijkheid en het geluk wordt ingedreven. Wat kun je over de toekomst zeggen? Heel weinig, is de conclusie van dr. F.A. van Vught. Zelfs het opstellen van verschillende toekomstscenario's vindt hij al wetenschappeHjk onverantwoord. Je kunt hooguit negatieve scenario's ontwerpen, dat wil zeggen aangeven wat er bij een toekomstplan in ieder geval niet zal gebeuren. Kortom: de w e tenschappelijke zekerheid over de toekomst is klein, zeer klem. Wetenschappelijke zekerheid of niet, het zal weinigen weerhouden zich met de toekomst bezig te houden. Politici zullen plannen bHjven maken hoe de visfraude te bestrijden, de moslims te integreren, de auto uit het stadscentrum te verbannen. Ambitieus stippelt de jonge afgestudeerde zijn carrière-pad uit voor een hoge leidinggevende positie en een tweede huisje. En of die plannen uitkomen, is van later zorg. Desnoods improviseert iedereen zich een weg vooruit. D e toekomst blijft fascineren. Met of zonder glazen bol.

39 vu /NAAGAZINE JUNi 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen