VU Magazine 1992 - pagina 104

instanties hebben zo hun eigen belangen, percepties en oplossingen. W e mythologiseren de bureaucratie, die fianctioneert als een sluier waar we niet meer achter kijken. De bureaucratie kan in Nederland alleen zoveel macht hebben, omdat - gedeeltelijk door de verzuiling - de openbare discussie totaal a-politiek is. Dat geeft de bureaucratie de mogelijkheid de terreur van de permanente, inhoudsloze veranderingen uit te oefenen en steeds gedetailleerder in te grijpen." Als Van Reijen merkt dat ik niet begrijp waar hij het over heeft, probeert hij zijn bezwaren te concretiseren. Neem nu zijn eigen w^erkplek, de universiteit. "De inrichting van een studie is exact geregeld: studenten zijn werknemers, een jaar heeft 1764 werkuren, studenten lezen vijf bladzijden per uur enzovoort. Dat staat allemaal precies op papier. Als ik dat aan buitenlandse coUega's vertel, denken ze dat ik gek ben. Als ik ze ervan heb kunnen overtuigen dat ik niet gek ben, liggen ze op de grond van het lachen." Met stijgende verontwaardiging: "Het is absoluut onvoorstelbaar. Het komt voor dat een student zegt: u hebt 850 bladzijden literatuur verplicht gesteld, volgens de normen zijn dat er 60 teveel. Dat laat zien dat wij aUes bekijken in termen van procedures en bureaucratische regelingen. De inhoud doet er niet toe. Wat in het buitenland als de substantie van een vak wordt gezien, is hier een afgeleide. Hier komt het aan op een keurige opbouw, op volledigheid en toetsing. W e zijn zo druk bezig met het regelen van dingen dat we de inhoud van wat geregeld moet worden uit het oog verliezen. Dat noem ik een vorm van rationalisering waar we ons zorgen over moeten maken." Een dergelijke benadering van een universitaire studie staat loodrecht op de idealen waarmee WiUem van Reijen ooit, in 1961, naar Freiburg in Duitsland trok om daar filosofie te studeren. Een beroemd filosoof als Martin Heidegger in levende lijve zien, dagen en nachten in zijn boeken lezen, dat was nog eens iets! Schematische indelingen in contacturen, tentamenuren en leesuren, daar had nog geen mens ooit van gehoord. "Een operatie in zelfverheldering", noemt Van Reijen als zijn belangrijkste studiemotief. " O p de middelbare school had ik al het gevoel dat verklaringen die in de natuurkunde of in de scheikunde gegeven werden voor bepaalde verschijnselen, niet meer dan bepaalde mogelijkheden waren om tegen de zaken aan te kijken. Ik had een vaag idee dat veel dingen die mij verteld werden niet klopten. Daar wilde ik voor mijzelf meer duidelijkheid over krijgen. Daarnaast had ik een klassiek Bildungs-ideaal. Kafka, Kant en Goethe, dat waren namen die mij fascineerden. In hun werk worden dingen onder woorden gebracht die ik zelf niet zo zou kunnen zeggen. "Ik ben katholiek opgevoed en al snel bleek dat veel morele normen die ik van huisuit meekreeg in de praktijk niet vol te houden waren. Mijn moeder wilde graag dat ik priester werd.

Mij leek, als jongen in de puberteit, dat celibaat iets afschuwelijks. Niet dat ik zelf op dat m o ment seksuele ervaringen met meisjes had gehad, maar het celibaat leek mij zo radicaal in te gaan tegen elk gevoel van gezeUigheid en bij iemand horen. Dat waren waarden die mijn ouders mij als belangrijk voorhielden, maar tegelijkertijd wilden ze dat ik priester werd. Mijn moeder was een liefdevolle vrouw die niettemin iets onmenselijks met mij wilde. Ik snapte dat niet, hoe moet je dat eigenlijk verklaren? Daar wilde ik graag achter komen. "Een ander voorbeeld. Mijn ouders hadden een boekwinkel en ik mocht alles lezen wat ik wilde. Dat was ook weer zoiets. Aan de ene kant hadden ze hele strenge normen, aan de andere kant bestond er voor het lezen een absolute liberaliteit. Er was geen enkele controle. O f die boeken nu erotisch waren of niet, dat kon ze allemaal niet schelen. Dit soort gekmakende tegenstellingen fascineert mij tot op de dag van vandaag. "Vandaar mijn belangstelling voor een denker als Walter Benjamin, die ook een logica van de extremen hanteert. Zijn filosofie is heel gepolariseerd. Hij laat de extremen van theologie en historisch materialisme in elkaar omslaan. Dat levert steeds weer nieuwe toespitsingen - en juist geen synthese - op. Dat is geen methodologisch trucje. Benjamin ziet de realiteit van het interbellum en onze geschiedenis als een geheel van tegenstellingen. "In zijn algemeenheid interesseert de ambiguïteit van maatschappeHjke verschijnselen mij in de kritische theorie van de Frankfurter Schule. In een boek als 'Dialectiek van de Verlichting' van Adorno en Horkheimer worden die tegenstellingen en dubbelzinnigheden gethematiseerd. Aan de ene kant heb je een enorme vooruitgang, een rationalisering, een groeiende beheersing van de natuur en de samenleving; tegelijkertijd laten zij zien waar de rationaliteit omslaat in irrationaliteit, in barbarij, een beheersing van de natuur die uiteindelijk leidt tot een vernietiging ervan." Z o ' n veertien jaar is WiUem van Reijen in Duitsland geweest. De gevolgen daarvan laten zich niet helemaal verdoezelen, in zijn woordkeus en uitspraak resoneert de Duitse taal heel zachtjes mee. Zijn terugkeer in 1975 naar Nederland was niet zonder meer een vrije keuze, hij werd in Duitsland ontslagen. Getroffen door een Berufsverhot. "Ik heb onlangs nog posters teruggevonden die door studenten bij een betoging uitgedeeld werden", grinnikt Van Reijen. "Er was ook nog een communist uitgegooid en studenten trokken met grote spandoeken door de stad dat ons ontslag ongedaan gemaakt moest worden. Een gigantische happening was dat." I Wat was de reden van het ontslag? "Politiek. Ik had kennis gemaakt met het werk van Habermas, die maakte veel gebruik van Amerikaanse sociale filosofie wat in Duitsland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen