VU Magazine 1992 - pagina 193

indruk dat u Proust en Balzac puur om hun literaire kwaliteiten bewondert, terwijl iemand als George Orwell vooral een intellectueel naar uw hart is. "Je kunt niet zeggen dat OrweU als romanschrijver tot de groten in Engeland behoort. In zijn denken over politiek en over sociale kwesties is hij wel heel belangrijk. Wat mij zo in hem aantrekt is zijn geweldige eerlijkheid. Hij ergerde zich vooral aan oneerlijkheden, bij zichzelf en in zijn eigen linkse omgeving; de oneerHjk van wat buiten die omgeving lag, daar bemoeide hij zich niet zo mee. Hij heeft nog in Spanje gevochten aan de kant van de republikeinen. Maar als er aan communistische kant kwalijke dingen gebeurden of wanneer er anderszins een valse voorstelling van zaken werd gegeven, en hij wilde daarover schrijven voor

Een referendum is hetgeen een referendaris moet doen. Een referaat is het resultaat hiervan. Wanneer u aan deze authentieke exegese van het woord wilt refereren, doet u het dan wel in een zodanig referenf/ekader, dat die referte verifieerbaar is. Het voorgaande lijkt wel het refrein uit een gedicht dat de voordelen van het gymnasium bezingt. Bedoeld is echter te laten zien hoe nieuwe woorden aan een taalschat worden toegevoegd en hoe latere generaties ze gebruiken, zonder een idee te hebben dat ze iets met elkaar te maken hebben. Historie noteert niet hoog in de belangstelling, overspannen toekomstgericht als onze beschaving geworden is ('Purposiveness' noemde de econoom Keynes het; overspannen doelgerichtheid: de mens zoekt onsterfelijkheid voor zijn daden door het belang daarvan in de toekomst te situeren: het nu en het verleden is van tweede betekenis), 'Referre' is latijn voor 'terugbrengen'. Moor ook voor rapport uitbrengen of iets ter beoordeling voorleggen. Aan een scheidsrechter bijvoorbeeld, vandaar het Engelse woord referee in de sport. Of aan de rechter, vandaar het Franse woord voor kortgeding: refere. Het woord referendaris heeft mij steeds geboeid, zoals trouwens ook andere onbegrijpelijke namen van ambtelijke rangen: commies, raadadviseur (dubbel-op, toch?) of surnumerair. Zo'n boventallige trad destijds op in de Camera Obscura. De charmante heer, die zich in het verhaal "als een slecht voorwerp, een verachtelijk mens had

zijn linkse blad in Engeland, werd het stuk niet opgenomen. Dat maakte hem razend. "De charme van Orwell is voor mij zijn onvoorspelbaarheid en zijn hyperindividuaHsme. Hij was iemand die helemaal zijn eigen gang ging, zich door geen enkele coterie liet insluiten. Hij heeft daardoor andere mensen tegen zich in het harnas gejaagd. Daar had hij ook wel weer plezier in." H Net als u. "Hij sterker hoor. Ik heb niet zoveel bourgeois geëpateerd." H

Omgekeerd. U hebt juist de bourgeois-haters geëpateerd. "Daar zit wat in."

COLUMN ERIK

J U RG E N S

KEPERENDUM/ DARIS doen kijken' ondertekende een briefje aan de heer Kegge met "P.G. van der Hoogen, Surnumerair etc." Vooral die etcetera wekken mijn totnogtoe onbevredigde nieuwsgierigheid. Het staatsrechtelijke gebruik van 'referre': sinds 1 848 hebben de Zwitsers het woord 'referendum' in hun grondwet staan. Sommige zaken moeten aan het volk ter beslissing worden voorgelegd. Ik neem aan dat hij ontleend is aan het Romeinse staatsrecht. Waar referre ad senafum betekende: aan de senaat ter besluitvorming voorleggen. Dat zaken aan de volksvertegenwoordiging worden voorgelegd is bij ons ook de normale gang van zaken. Maar voorleggen aan het volk zelf, directe volksinvloed op beslissingen? De vraag of die mogeli kheid bij ons moet worden ingevoerd doet in Nederland de emoties hoog oplaaien. En als er, zoals 25 maart 1992, een (raadplegend) referendum wordt gehouden over een belangrijk punt van beleid (al of niet minder auto's in de binnenstad) dan richt zich de kritiek op het idee dat de Amsterdam-

mers daar zelf over zouden kunnen beslissen. Het blijkt dat de meerderheid dat inderdaad niet kan (de opkomst was 27 procent, in de binnenstad 4 7 procent). Wie wel komt stemmen bepaalt wat er gebeurt. Het verzet tegen de gedachte dat een volk over beleid direct zou kunnen beslissen is in hoofdzaak op angst gebaseerd. Een angst voor de veronderstelde onredelijkheid van de massa. ("De mens is een redelijk wezen maar zijn de mensen het ook?", schreef Raymond Aron eens). Een angst die lange tijd ook de invoering van het algemeen kiesrecht heeft vertraagd. Die angst is natuurlijk niet geheel zonder grond. Elites die, op basis van stabiele democratische verhoudingen, de zaak redelijk in de hand denken te hebben, koesteren gemeenlijk geen hoge verwachtingen van een situatie waarbij the great unwashed, zoals verfijnde Britten dat uitdrukken, oftewel hoi polloi (het plebs in klassiek Grieks) zelf beslissingen gaat nemen. Zelfs als het niet zozeer gaat om angst voor de eigen positie is er toch een oprechte democratische bezorgdheid voor demagogie, simplificatie en polarisatie. Zo wordt gedachtenvorming over wijziging van het kiessysteem om meerderheidsvorming te vergemakkelijken, over inspraak en brede maatschappelijke discussie en over invoering van beslissingsmacht voor het VOIK via referendum, belemmerd. De stap naar echte beslissingen van kiezers, zelfs over wie er minister-president moet worden, vindt men eng. Intussen laten wij ons door referendarissen besturen.

15 v u AAAGAZINE MEI 1 9 9 2

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen