VU Magazine 1992 - pagina 105

^^In Nederland krijgt de bureaucratie de gelegenheid om de terreur van de permanentey inhoudsloze veranderingen uit te oefenen en steeds gedetailleerder in te grijpen. ^^

ongebruikelijk was. Vervolgens ben ik mij ook steeds meer gaan bezighouden met de Amerikaanse sociale filosofie. Toen mijn chef zag dat mijn 'Habilitationsschrift' de kant van de Frankfurter Schule opging, heeft hij de rector gebeld met het verzoek mij te ontslaan. Die rector deed dat, hoewel het ontslag iedere grondslag miste. Gelukkig ondersteunde de faculteit mij in mijn strijd tegen die chef Juridisch is het ontslag later ook ongedaan gemaakt." H

Wat heeft het bestuderen van Habermas en Amerikaanse filosofen eigenlijk met politiek te maken? "Mijn chef wilde niet dat een van zijn leerlingen in het openbaar zou verschijnen met een als links bekend staande, zichzelf marxist noemende filosoof als Habermas. Zelf is hij een conservatieve katholiek die momenteel een van de belangrijkste adviseurs van de paus is. In Duitsland bestaat niet die liberaliteit in wetenschapsbeoefening zoals we die in Nederland kennen. Je bent links of rechts, vriend of vijand. Tot op de dag van vandaag is het zo dat wanneer je over Habermas schrijft en hem niet helemaal afkamt, je in bepaalde steden geen leerstoel kunt krijgen."

mengesteld. Het is een fotoboek van de Frankfurter Schule (Adorno, Horkheimer, Benjamin, Marcuse, ook Habermas wordt gezien als deel uitmakend van deze 'school' van kritische intellectuelen). Grand Hotel Abgrund, heet het boek. Dat was precies de naam die de vijanden aan de Frankfurter Schule gaven. H o e kon Willem van Reijen in godsnaam dat scheldwoord gebruiken voor zo'n boek, vroeg de wetenschapper die bij de presentatie van het boek een inleiding zou houden. Van Reijen kon argumenteren wat hij wilde, dat scheldwoorden ook als geuzennamengebruikt kunnen worden, hij kon zijn collega niet overtuigen. Ontoelaatbaar was het. Dat zou rechts maar in de kaart spelen. Ironie en relativering strikt verboden. Niettemin, stelt Van Reijen, die polarisatie heeft ook zo zijn voordelen. "Het is zo dat de keuzes die studenten in Duitsland maken in wat ze doen of lezen sterk samenhangen met een politieke voorkeur, een bepaald mensbeeld of een culturele interesse. Dat ontbreekt in Nederland vaak. AJs je in Nederland zegt, het is heel belangrijk dat juUie Habermas of Foucault lezen, kunnen studenten dat wel of niet doen. Maar een duidelijke reden of motivatie hebben ze niet. Ze zeggen niet: dat is nu een denker waarmee we ons kunnen identificeren. Het standaardantwoord is: we zetten het boek in de boekenkast en lezen het nog wel eens. "In Nederland mag iedereen zijn eigen mening hebben en krijgt iedereen geld o m een eigen school, universiteit of zendvereniging op te richten. Dat heeft zijn positieve kanten: we vermijden buitengewoon polemische en ook destructieve debatten en ruzies. De prijs die we daarvoor betalen is een ontkoppeling van de cultuur met onze politieke identiteit. Het is belangrijk in Nederland om redelijk te zijn, de goede procedures af te spreken en die te volgen, bereid te zijn om water bij de wijn te doen. Dan hoor je er bij." H

H

Habermas is toch een over de hele wereld beroemd en, ook al ben je het niet met hem eens, gerespecteerd filosoof? "In Nederlandse politieke verhoudingen kun je hem ter hoogte van de PvdA situeren, een links-liberaal. Met zijn nadruk op consensusvorming en zorgvuldige argumentatie wordt het parlementarisme bij hem filosofisch onderbouwd. Ik heb ook wel tegen Habermas gezegd: met uw theorie beoogt u in Duitsland een verandering te bewerkstelligen, maar voor Nederland doet u niets anders dan de bestaande toestand beschrijven. Het is voor ons onvoorstelbaar dat politieke oriëntaties zo discriminerend kunnen uitpakken, maar in Duitsland is dat nog altijd de orde van de dag." Niet alleen in het rechtse, maar ook in het linkse kamp zijn de gevoelens snel aangebrand, vertelt Willera van Reijen. Hij laat mij een fotoboek zien dat hij een paar jaar geleden heeft sa-

Leidt tolerantie tot onverschilligheid, tot het uit de weg gaan van een vruchtbare strijd der meningen? "Absoluut", mompelt Willem van Reijen. "Dat is zonder meer het geval." H

Maar bent u zelf, ondanks uw jarenlang verblijf in Duitsland, ook niet een typisch Nederlandse filosoof? U brengt verschillende filosofische tradities met elkaar in debat, maar u ontwikkelt niet direct een eigen gezicht in uw werken, uw eigen opinies komen niet bepaald duidelijk naar voren. "Ik heb mij aangepast aan wat m Nederland verwacht wordt, wat mogelijk is en wat ik zinvol vind. Het bij elkaar brengen van verschillende tradities heeft een aantrekkelijke kant. Langzamerhand wordt dat in Duitsland ook iets meer mogelijk. Daar was het lang zo dat je alleen carrière kon maken wanneer je werken over Kant en Fichte geschreven had. N u is er

15

vu MAGAZtNË MAART 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen