VU Magazine 1992 - pagina 31

benaderen, en die hij niet moet verwarren met de eigen fantasieën en hersenspinsels. De door de televisie gevormde onderzoeker heeft van zulke dubbelzinnigheden geen last. De kloof is gedicht. Er bestaat alleen een radicale subjectiviteit. Zonder ironisch met de ogen te knipperen verklaren zulke onderzoekers dat de seksualiteit in de negentiende eeuw 'uitgevonden' is en dat in diezelfde tijd de homoseksueel 'geconstrueerd' is. Zolang het begrip 'homoseksualiteit' niet in het officiële taalgebruik, bijvoorbeeld als medische categorie, opgenomen is, bestaat het verschijnsel niet. Er is geen werkelijkheid buiten het beeld dat wij ons ervan vormen.

Deugdelijk

hangt voor een groot deel af van de programmamakers, van hun interesses, voorkeuren, ideologieën. De beelden die we zien zijn, plechtig gesproken, 'constructies van de werkelijkheid'. De moderne, na de oorlog geboren wetenschapsbeoefenaar is in veel gevallen zo'n kritische televisie-consument. Het idee datje op een literaire, inlevende manier j e in je onderzoeksobjecten kunt verdiepen, heeft hij achter zich gelaten. Maar ook het positivistische idee dat we op een directe manier de werkelijkheid kunnen waarnemen, verwerpt hij. De onderzoeker buigt zich over zijn archieven, over zijn historische teksten en reaHseert zich op zijn hoogst zich een beeld te kunnen vormen van hoe het geweest is. De historische werkelijkheid is vervluchtigd, er zijn alleen nog de brokstukken achtergebleven materiaal die hij aangetroffen heeft. Daarmee heeft hij te woekeren, zo goed en zo kwaad als dat mogelijk is. Paranoia Het idee dat we ons, ook in weten-

schappeüjk onderzoek, veelal tevreden moeten stellen met beelden van de werkelijkheid, heeft iets onbevredigends. H o e kun je verschillende beelden met elkaar vergelijken? Waarom zou het beeld van de jaren vijftig dat de boeken van Hermans ons opleveren beter of slechter zijn dan het beeld dat opstijgt uit de boeken van Buytendijk? Voor de hedendaagse onderzoeker lijkt dat vooral een kwestie van smaak te zijn, het ene beeld spreekt je wat meer aan dan het andere. Misschien dat over smaak wel te twisten valt, maar voor de wetenschappelijk onderzoeker is twisten niet zo interessant. Hij laat zich er liever niet over uit. De door de televisie gevormde onderzoeker is radicaler dan de door de literatuur gevormde onderzoeker. Deze laatste gebruikte de eigen subjectiviteit om zich in te leven in de zieleroerselen van al dan niet pathologische mannen of vrouwen. Het bleef daarbij altijd om kennis van 'de ander' te gaan, een uiteindelijk misschien nooit helemaal te begrijpen ander iemand of ander iets. Er is toch een 'objectieve realiteit' die de onderzoeker zo dicht mogelijk kan

De 'objectieve' werkelijkheid bestaat niet. Er zijn aUeen nog maar beelden en een deugdelijk criterium om de waarheidsgetrouwheid van die beelden te toetsen ontbreekt, heet het. Een nogal eendimensionale opvatting. Het is de eenzijdigheid van de psychiater die tegen zijn patiënt zegt: verander je zelfbeeld, en die niet in de gaten heeft dat de omgeving het bloed onder de nagels van die patiënt vandaan haalt. De paranoia, het beeld van de vervolging, bestaat, maar de daadwerkelijke vervolging bestaat al evenzeer. Het is de naïviteit van de polemoloog die zegt: laten we ons vijandbeeld afschaffen, en oprecht gelooft daarmee een stap voorwaarts te zetten naar een betere wereld. De vraag of er misschien ook 'echte' vijanden bestaan, valt buiten zijn onderzoeksproject. Veel televisie kijken, daar word je simpel van, hebben moraliserende pedagogen uitentreuren beweerd. Misschien hadden ze niet helemaal ongelijk.

Naar aanleiding van: Ido Weijers, 'Terug naar het behouden huis, Romanschrijvers en w e tenschappers in de jaren vijftig'. SUA, f45,-.

29 v u AAAGAZINE JANUARI 1 9 9 2

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen