VU Magazine 1992 - pagina 421

een stap verder. Schuilt er in u eigenlijk geen anarchist? Een 'tedere anarchist' wellicht (de prachtige benaming die men ooit bedacht voor de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon), die vechtlust en vrijheidsdrang combineert met zekere gevoeligheid en kwetsbaarheid in de presentatie? "Dat hangt er van af. Als je dat zo mooi invult, ben ik er best tevreden mee. Er zit ook wel wat in; ik kan dat niet ontkennen. Maar ik ben me er ten diepste van bewust dat ik de persoonlijke, individuele normen en waarden die ik hanteer, toch altijd put uit de gemeenschap waaruit ik voortkom. Wij verzinnen geen enkele waarde zelf; ze zijn er allemaal al. D e enige vrijheid die j e hebt is, dat niemand j e kan dwingen om dezelfde keuzen te maken als anderen doen in die gemeenschap. Dat lijkt me een leuk soort vrijheid die de gereformeerden van huisuit hebben meegekregen en die als een ader door de reformatorische geschiedenis heenloopt. Wat dat betreft kan ik me in uw typering wel vinden. Maar ik zou me geen anarchist in de klassieke betekenis willen noemen; voor zo iemand geldt immers het ni dieu, ni maïtre. Dat geldt voor mij niet. Ik accepteer zowel een dieu als een maitre. Maar het is aan mij om te bepalen welke." B

Individuele vrijheid speelt voor u ook een belangrijke rol bij het beoefenen van het vak ethiek? "Jazeker. Ethiek bedrijfje altijd vanuit de culturele gemeenschap waartoe je behoort; een ethisch standpunt uit het niets droppen, dat bestaat niet. Maar dat neemt niet weg dat j e met je ethische standpunten mensen aanspreekt op hun autonomie. Daarmee bedoel ik niet: doe maar watje niet laten kunt, want j e bent volledig eigen baas. Maar: j e kunt maatschappelijk, moreel of religieus niet gedwongen worden standpunten te aanvaarden waar j e , naar j e eigen, diepste overtuiging, niet mee overweg kunt. Dat is de autonomie die ons toekomt." Die autonomie bevocht u vooral in ethische kwesties van leven en dood, zoals euthanasie en suïcide. Anders dan andere ethici, hebt u zich zelden bezondigd aan zaken als huwelijksmoraal, seksualiteit en dergelijke. Dat past in het door vrijheidsdrang gedomineerde beeld van u, dat ik tot zover uit uw mond heb kunnen optekenen. Hier betekent het: Kuitert als ethicus die absoluut geen moralist wil zijn. Maar waar ligt de grens tussen die twee? "Een ethicus mag af en toe best zeggen wat, naar zijn overtuiging, geoorloofd of niet geoorloofd is. Het doen van normatieve uitspraken zit in het vak, en maakt de ethicus nog niet tot een moralist. Maar je moet argumenten hebben, en bovendien goed beseffen d a t j e standpunt altijd voorlopig is, voor verandering vatbaar, en het wat wiebeHg resultaat van een zorgvuldige en langdurige afweging. Moralisme is het huldigen van een absolutistisch moreel

standpunt, met het doel te laten zien datje b e ter bent dan een ander. MoraHsten zijn farizeeërs, vendelzwaaiers voor de eigen club." I

Ook voor de ethiek geldt dus: er is geen archimedisch punt. "Dat is me uit het hart gegrepen. Archimedische punten bestaan niet. Toch büjven ook sommige ethici daarnaar voortdurend op zoek in de ontologie en de metafysica. Dan denk ik: staak j e zoeken. Het zijn altijd menseHjke voorkeuren en ideeën, die j e vindt. En die zijn ook altijd weer ondergraafbaar. D e enige basis voor mensehjk moraal is uiteindeHjk de simpele wederkerigheid: wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook aan een ander niet. Verder kun j e niet komen." B

Geen onomstotelijke zekerheden, geen archimedische punten, en een afkeer van mensen die uit pure hoogmoed denken een hemel op aarde te kunnen bewerkstelligen. Bent u eigenlijk niet in hart en nieren de 'harthiaan' aanhanger van de Zwitserse theoloog Karl Barth - gebleven, die u in uw studententijd was? "Interessante vraag. Ik dacht dat ik allang ruim afstand van Barth had genomen. Maar een collega wees me, naar aanleiding van 'Het algemeen betwijfeld christelijk geloof, erop dat ik daarin bij van alles en nog wat een voorbehoud aanteken. Zolang het einde nog niet daar is, blijft alles w a t j e zegt onder voorbehoud; dat is typisch barthiaans. Ik had daar zelf niet zo bij stil gestaan. Maar die collega zei: 'Eigenlijk ben jij de laatste echte barthiaan die ons nog rest'."

H

.

23 v u MAGAZINE NOVEMBER 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen