VU Magazine 1992 - pagina 64

ifiSii

Het ontstaan vd Een evolutionaire puzzel

Johan de Koning

18 /IJ / / A G A Z I H E FEBRUAfil 1 9 9 2

Alles heeft ermee te maken: de eetgeAvoonten van de oermens en de manier waarop men kinderen baarde. De beantw^oording van de vraag hoe de mens heeft leren praten is een evolutionaire puzzel met duizend stukjes. Menig vakgebied draagt een steentje bij, ook de historische taalkunde en de hypermoderne CT-scanning. Het is aan prof.dr. J. Wind om de stukjes in elkaar te passen.

r zijn vragen die ieder mens vroeg of laat stelt, bijvoorbeeld na een ommetje met de hond. Waarom kunnen mensen praten en dieren niet? Wanneer hebben ze dat geleerd en hoe? Het zijn vragen waar ook prof.dr. J. Wind (59) het precieze antwoord op schuldig blijft. Hij werd onlangs aan de Vrije Universiteit benoemd tot bijzonder hoogleraar in de evolutiebiologie van de spraak. Het persbericht vermeldde dat hij de eerste hoogleraar op dit vakgebied ter wereld is. Goed voor de P R , maar ook wel eng, beseft Wind: "Want eigenlijk improviseer ik maar een beetje. Als je eenmaal hoogleraar bent, verwacht iedereen dat je aUes weet, terwijl dat in mijn geval niet zo is. Dat kan gewoon niet. In andere takken van de wetenschap ben j e met een klein sectortje bezig. Maar om iets te weten te komen over de evolutie van de spraak, moetje heel veel combineren. En ik weet van al die onderwerpen nog veel te weinig af" Het ontstaan van de spraak hjkt op een puzzel waarvoor ieder vakgebied een stukje aanlevert. De paleontologie vertelt iets over de fossiele resten van de voorouders van de mens. De archeologie onderzoekt welke overblijfselen hun activiteiten hebben achtergelaten, de evolutiebiologie reconstrueert de verandering van diersoorten, de primatologie bestudeert mens en aap, de ethologie onderscheidt hun gedrag en de ecologie noemt de omgevingsfactoren. Het is een puzzel waar waarschijnhjk altijd gaten in zullen bHjven zitten, ruimte voor speculatie. En vakgebieden waarin veel gespeculeerd moet worden, krijgen al snel het etiket 'onwetenschappelijk' opgedrukt. Een eeuw geleden stroomhjnden Franse taalkundigen hun bezigheden m een société. Artikel twee van hun statuten luidde, in een vrije parafrase van Wind: "Er wordt niet geouwehoerd over het ontstaan van spraak."

Dat v/as in een tijd dat de taalkunde exacter moest worden, zegt Wind vol begrip. Gelukkig ging de taalkunde later toch nog vooruit: "Met behulp van taaistambomen kan steeds betrouv/baarder vanuit het heden worden terug geredeneerd. Het Nederlands is een Germaanse taal. De Germaanse talen zijn een onderdeel van het IndoEuropees. Waar komt dat weer vandaan? O p die manier kun je zo een vijf- tot tienduizend jaar teruggaan."

Schedels O o k zijn er nieuwe disciplines ontstaan die een stukje aan de puzzel kunnen bijdragen, zoals de computerised tomography, ofte wel CT-scanning. Deze röntgentechniek maakt het mogeHjk afbeeldingen te maken van dwarsdoorsneden van fossiele schedels, waardoor wellicht iets gezegd kan worden over de morfologie (bouw) van de hersenen en over het gehoor (was dat afgestemd op het opvangen van menselijke spraak?). "En mijn praktijk moet ook doorgaan", verzucht Wind, die naast hoogleraar ook keel- neus- en oorarts is. Hij promoveerde in 1970 cum lande op een proefschrift over het mensehjk strottehoofd. Daarin kwamen onder meer de functies van dat strottehoofd ter sprake, zoals de spraak. Een apart hoofdstuk ging over het ontstaan van de spraak. Een onderwerp dat met vele andere te maken bleek te hebben en dat met geen mogelijkheid voUedig kon worden behandeld. Later ging hij er mee verder en ontmoette andere belangstellenden, met wie hij twee wereldwijde organisaties oprichtte: de European Sociobiological Society (ESS) en de Language Origins Society (LOS). Van die laatste vereniging, die ongeveer 220 leden telt, is Wind voorzitter. Verschillen van mening zijn in deze kringen heel gewoon. O p de ledenlijst staat bijvoorbeeld ook dr. G.M.J.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen