VU Magazine 1992 - pagina 61

voor desnoods onbetrouwbare meettechnieken mocht gebruiken. "Regtien was een exponent van een grote groep sociologen en psychologen uit die jaren, die zichzelf 'kritische wetenschappers' noemden. Voor hen had de waardenvrije wetenschap afgedaan; objectief onderzoek was alleen al verwerpelijk omdat het heil van de arbeider daarmee niet uitdrukkeHjk werd gediend. Dat is een opvatting die ik niet deel, toen niet en nu niet. 7\ls de kans dat de resultaten van onderzoek misbruikt kunnen worden het argument wordt om onderzoek niet te verrichten, betekent dat het einde van de wetenschap. Alles kan misbruikt worden. Dat wil niet zeggen dat je geen enkele verantwoordelijkheid hebt voor wat er met j e produkten gebeurt. Maar die verantwoordelijkheid gaat niet zover dat elk m o gehjk misbruik onderzoek zou moeten verhinderen."

De aarde was 'ongeordend en leeg' zo staat er in de Willibroravertaling van Genesis I, vers 2, De Concordantie van Trommius geeft wel vijftien Hebreeuwse woorden die met 'woest' zijn vertaald in de Statenbijbel. De Griekse vertaling (Septuagint, 3e eeuw v.Chr.) spreekt van a-orafos (ongezien, niet om aan te zien) en a-kataskeuastos (oningericht), waardoor de King James Version - unsightly and unfurnished - beter lijkt dan de vertaalslag van onze Dordtse santen. Tot ver in de vorige eeuw was een derde van ons land woest en ledig. Onze voorouders hadden dus enig idee hoe zulk 'onland' er uit zag. In onze dagen hebben we er geen weet meer van: alle heiden en venen zijn ontgonnen, zompen drooggemaakt, rivieren beteugeld, meren en zeeën ingepolderd, buitendijkse kwelders, gorsen en schorren ingelijfd bij fiet land. Dat moest ook wel: tussen 1 800 en 1 880 steeg ons bevolkingsaantal van twee naar vier miljoen, van 1 880 tot 1940 verdubbelde het, en sindsdien nog een keer. In de Gouden zeventiende eeuw (we waren een wereldmacht op zee!) telden we pas anderhalf miljoen Nederlanders. Die gebruikten in de steden minder ruimte per persoon dan nu, en op het platte-

I

Uw activiteiten in de psychologie lijken in elkaars verlengde te liggen: eerst de strijd tegen de normatieve psychologie, vervolgens die tegen het intuïtieve gebruik en de speculatieve interpretatie van psychologische tests, daarna de vete met de grafologen, en ten slotte de hotsing met marxistisch angehauchte sociale wetenschappers. De niet aflatende strijd, kortom, van een doorgewinterde positivist tegen onzuivere en tendentieuze elementen in de wetenschapsbeoefening. "Daar zit een zekere lijn in. Les extremes se touchent; vanuit deze optiek zijn Waterinks religieuze en Regtiens marxistische psychologie inderdaad van hetzelfde laken een pak." •

En in uw reactie daarop bent u door de jaren heen consequent gebleven. Lacht wat verlegen: "Ja, dat zou je zo kunnen zeggen."

COLUMN ERIK

J U RG E N S

WOEST EN LEDIG land waren de dorpen klein en verspreid. Ook het in cultuur gebrachte land was dus betrekkelijk leeg. De belangstelling voor de geschiedenis is bij de hedendaagse generatie gering. Misschien omdat deze op school grotendeels bestaat in politieke geschiedenis. Maar als je beseft in welke fysieke omstandigheden onze voorouders moesten leven, dan wordt het verhaal veel persoonlijker en boeiender. De modernere geschiedschrijving heeft de aandacht al verplaatst naar het leven van alledag, maar dat is voor de scholen bli|Kbaar te laat gekomen. Wie nu in één machtige slag een indruk wil krijgen hoe Nederland er uit zag tussen 1 798 (staatsregeling van de

Bataafse Republiek! en 1 848 (de grondwet van Thorbecke), die leze het boek van de architectuurhistoricus Auke van der Woud: 'Het lege land' (Meulenhoff, Amsterdam, 1987). De meer dan vijfhonderd pagina's lezen gemakkelijk, en geven een schat van gegevens over de toenmalige ruimtelijke ordening - of het gebrek daaraan! - en de problemen van waterhuishouding vervoer en leefbaarheid. Boomstammen uit het Zwarte Woud die samengebonden in vlotten van 3 0 0 bij 4 0 meter de Rijn afzakken naar Dordrecht, honderden aan boord met roeiriemen om ze op koers te houden, als de rivier althans bevaarbaar is (in de zomer te laag, 's winters toegevrorenl. Vlaamse boeren die in Amsterdam straatvuii en poep komen ophalen om hun land te bemesten (onze eigen boeren op de zandgronden in het oosten hadden dat niet bedacht). Zeeschepen die vanaf Den Helder in twee dagen via het Noord-Hollands Kanaal (1 824) door groepen paarden op de jaagpaden naar Amsterdam worden getrokken. En veel onherbergzaam onland, woest en ledig: bedreigend voor wie toen leefde maar in onze ogen, voor wie alles zo vol en geordend is, ongerept milieu.

15

v u MAGAZINE FEBRUARI 1592

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen