VU Magazine 1993 - pagina 349

selachtigheid en onkenbaarheid te verliezen. De natuur was classificeerbaar en manipuleerbaar. Misschien een kale, ontluisterende gedachte, maar vooral de landbouw zou er zijn voordeel mee doen. Pas toen de natuur enigszins getemd raakte, kon de behoefte aan het ongetemde in zwang raken. Pas toen er overal keurige bomenrij tj es geplant ^varen, kon de wild woekerende boom romantische gevoelens oproepen. De mogelijkheid tot ordening van de natuur roept bijna onvermijdelijk het verlangen naar het tegendeel op, een hunkering naar vrije, ongerepte natuur. In de schilderkunst worden in de zeventiende en achttiende eeuw de idyllische beelden van de natuur populair: een herder met zijn grazende kudde in de stralende zon, wat mooi! Dan ook krijgt het park een plaats in de stad. Tegenwoordig is wildheid zelfs een toeristische attractie geworden: op safari naar de leeuwen, maar wel met het autoraampje dicht; een survivaltocht in de bergen, waar het leven gelukkig niet echt op het spel staat. Het ordelijke en regelmatige van de gecultiveerde natuur roept kennelijk gevoelens van onbehagen op. Geometrisch geordende natuur kan erg saai zijn. In de wilde natuur is daarentegen alles onvoorspelbaar. Daar ook kan de mens een gevoel van verbondenheid met de natuur herwinnen; een gevoel van eenheid dat verloren is gegaan doordat de mens zich buiten de natuur heeft geplaatst en de natuur aan zich trachtte te onderwerpen.

Sereniteit Maar lukt die eenwording met de natuur ook echt? Ogenschijnlijk wel, als we genietend door prachtige landschappen lopen. Die bewandelbare natuur roept vertedering, ontroering, ontzag en religieus gevoel op. Maar vaak kijken we toch met meer afstandelijke ogen naar de natuur. De natuur wordt beoordeeld op haar nut: welke groenten kunnen op een stuk grond verbouwd worden en hoe groot zal de opbrengst zijn? De natuur kan zowel object van bewondering als van kritisch onderzoek zijn. En dit dualisme, merkte de antropoloog Ton Lemaire op in zijn boek 'De filosofie van het landschap' (1970), is een onomkeerbaar gegeven. "Wij als westerlingen zijn (...) veroordeeld om ons te splitsen in ingenieur en wandelaar, in natuurbewerker en natuurge-

nieter, zonder er ooit in te slagen om werkelijk te leven 'in overeenstemming met de natuur'." In de Chinese landschapskunst bewonderen we, stelt Lemaire, de verzoening tussen mens en natuur; de mens geeft zich over aan de elementen waarvan hij zich afhankelijk weet. Maar in het Westen is zo'n verzoening niet meer mogelijk. Dat weet ook de romanticus die smachtend, en vervuld van ontzag en religieus gevoel, door ruige berglandschappen wandelt. De romanticus is een ongelukkige, gekwelde figuur. Hij koestert zijn eenzaamheid en gelijktijdig hunkert hij naar verbondenheid met de gemeenschap en de natuur. Als hij zich werkelijk zou overgeven aan de gemeenschap en de natuur, moet hij zijn individualisme prijsgeven. En dat wil hij niet. De gespletenheid moet voortbestaan. Als compensatie voor het verloren eenheidsgevoel hebben we het technisch vernuft gekregen om het leven te veraangenamen. Een vernuft ook om de natuur van haar meest gewelddadige trekken te ontdoen; een aspect van de natuur v/aar de romantici weinig oog voor hadden. Want is de natuur wel zo onschuldig, harmonieus en bevrijdend als de romantici suggereren? Zo paradijselijk is zij nooit geweest. D e Amerikaanse schrijfster Catnüle Paglia lijkt niet helemaal ongelijk te hebben wanneer ze opmerkt dat onder het kalme oppervlak van de getemde natuur de gewelddadigheid kolkt. "We verkiezen dat geweld op onze dagelijkse wandelingetjes niet te zien. ledere keer dat we beweren dat de natuur mooi is, doen we in feite een schietgebedje." Tot het technisch vernuft behoort ook de mogelijkheid om de natuur te 'verbeteren'. Door parken, reservaten, natuurmonumenten kunnen

bedreigde dier- en plantensoorten in stand blijven. Niet alleen natuurvernietiging maar ook natuurconservering en -schepping behoren tot de mogelijkheden. We kunnen 'onnatuurlijke' natuur laten bestaan. Heidelandschappen bijvoorbeeld, zouden zonder menselijk ingrijpen vergrassen. Vooral ter wille van onze esthetische genoegens, kunnen we de hei intact laten. Dat de hedendaagse natuur door mensenhanden m scène is gezet is niet iets om minachtend over te doen. In de kunstmatige illusie van wildheid, zoals in de wijknatuurtuin in Haarlem, h o e f j e minder op je hoede te zijn dan in de wildheid van de Afrikaanse rimboe. Daar is minder kans om mediterend tot rust te komen en gevoelens van eenheid met de natuur te laten opwellen. Tegenover een loerend roofdier is verbondenheid met alles wat groeit en bloeit, nogal misplaatst. De ideahsering van de ongerepte natuur kan pas bestaan wanneer de natuur haar ongereptheid heeft verloren. Als ik mijn regelmatige wandeling door het Amsterdamse Vondelpark maak, is de illusie onontkoombaar. Het park is geen grillig landschap, het wekt de suggestie van een grillig, onregelmatig landschap. Ik ben het weidelandschap nog niet gepasseerd, of ik kom bij het rosarium en vervolgens bij het tuinhuisje en de grote vijver. Een en al afwisseling, een kernachtige verdichting van het N e derlandse landschap. Het park beslaat slechts een smalle strook land, maar door de bomen die het van de stad scheiden en de overgang onzichtbaar maken, wordt de illusie van uitgestrektheid opgeroepen. Allemaal kunstmatig georganiseerde natuurlijkheid. Heel onecht. Gelukkig maar.

INGEZONDEN MEDEDELING

(O

NGR[$$[N

T Ü I N I N G I K , VIRGADERIHG[II. CURSUHEH ZALEN, OISCUSSIEKAMERS, HOTEL, RESTAURANTS, BARS, SQUASH, TENNIS, SAUNA, FITNESS, ZWEMBAD.

leeuwenhorst congrescentrum

NOORDWIJKERHOUT TEL: (02523)78888

lEEUWEHHOIIST (EEFT INSPIRATIE DE RUIMTE VU MAGAZINE SEPTEW8ER 1993

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen