VU Magazine 1993 - pagina 436

zich bekommerde om copyright, nam D e GraafF ongegeneerd passages uit reisboeken van anderen over. Maar een fantast was hij niet. Volgens zijn uitgever schreef De Graaff zonder zijn relaas "op te proncken" en "met verdigtselen te vergroten". Het was geen overbodige toevoeging in een tijd waarin de grens tussen werkelijke en verzonnen reizen vaak moeilijk te trekken was. Typerend voor het laatste genre is 'Pelgrimsreis' (kort geleden in Nederlandse vertaling verschenen), de 'autobiografie' van de Portugees FernSo Mendes Pinto, die honderd jaar voor D e Graaff door het Verre Oosten zwierf. 'Pelgrimsreis' is een sensationele schelmenroman (Pinto werd dertien keer gevangen genomen en zeventien keer als slaaf verkocht), gebaseerd op een gedegen kennis van het Oosten. Het is ook een moralistisch boek, waarin nobele Chinezen o n behouwen westerlingen zo nu en dan een lesje geven in goed gedrag. D e Graaff ging zo ver niet. Zijn 'Oost-Indise Spiegel' wilde alleen de

Wapen en monogram van de VOC, zoals in 1651 gesciiilderd door J. Becx de Jonge. kolonialen hun afschrikwekkend evenbeeld tonen. In de oosterse cultuur vond hij niets voorbeeldigs. D e verleiding is groot om hem dat kwalijk te nemen en meer relativisme van hem te verwachten. Maar D e Graaff is geen Pinto. Hij is ook geen Multatuli, die opkomt voor het lot van de Javaan, en evenmin een Slauerhoff - eveneens een schrijvende

scheepsarts met een voorkeur voor het Oosten, maar daar houdt de vergelijking op. D e Graaff reisde niet om zichzelf te verliezen in een vreemde cultuur. Temidden van het bonte gewemel en de lossere zeden bleef hij zijn eigen nuchtere zelf, een Hollandse calvinist die in uiterlijk vertoon al snel hovaardij ontwaarde en noeste arbeid boven alles stelde. Een van zijn banvloeken treft de ziekentroosters, die volgens D e Graaff "altijd by de slemp en noyt by 't werk" zijn. H o e ver van huis ook, hij bleef verbonden met Egmond aan Zee en nam Nederlands-Indië streng de maat. Maar wel in proza dat nog steeds het lezen waard is.

Marijke Barend-van Haeften, 'Oost-Indië gespiegeld. Nicolaas de GraafF, een schrijvend chirurgijn in dienst van de V O C ' , Walburg Pers, ƒ 49,50. De illustraties bij dit artikel zijn uit dit boek afkomstig.

Politieke m o e d ERIC-JAN TUININGA Zoveel werk te doen en zo weinig banen beschikbaar! Hoe moet ik dat uitleggen aan mijn studenten en mijn eigen kinderen? Na de grote discussies over de sociale zekerheid heeft de politiek nu ook de werkloosheid herontdekt. En braaf begint men weer het oude instrumentarium uit de kast te trekken: minimumlonen omlaag, grote overheidsinvesteringen en zo mogelijk zelfs belastingfaciliteiten voor het bedrijfsleven. Het zullen druppels op een gloeiende plaat blijken te zijn, want de werkloosheid dreigt structureel te worden. De huidige economische recessie en de gewijzigde concurrentieverhoudingen dwingen ondernemend Nederland tot een verdere rationalisering van het produktieproces. Overleven staat voorop en dat betekent steeds meer werk en steeds minder banen. Nederland heeft nu al bijna twee miljoen inactieven en dat is dertig procent van de beroepsbevolking. De uitstoot van arbeid doet zich voor in bijna alle sectoren, ook onder hoger opgeleiden. Neem bijvoorbeeld de landen tuinbouw, eens de trots van exporterend Nederland. Een adviesraad heeft

38 v u MAGAZINE NOVEMBER 1993

uitgerekend dat er de komende twintig jaar bijna 200.000 banen zullen verdwijnen. Zoals altijd wordt in de verkiezingsprogramma's de remedie gezocht in toenemende economische groei en het bijbehorende oude instrumentahum. Uit de OESO-statistieken vanaf 1973 blijkt echter dat bij economische groei de beroepsbevolking sneller toeneemt dan het aantal nieuwe banen. En zelfs nu die groei stagneert zorgt de informatietechnologie ervoor dat er steeds minder banen nodig zijn om toch de produktiviteit te laten stijgen. Zo dreigt een vicieuze cirkel te ontstaan die niet met het bestaande denkkader is te doorbreken. Helaas zit de politiek nog vast in het oude stramien. De gepresenteerde verkiezingsprogramma's zullen zeker niet leiden tot banen voor mijn studenten en mijn kinderen, maar hooguit voorkomen dat ze werkloos zonder inkomen komen te zitten. Waar blijft de politieke moed om na het heilige huisje van de sociale zekerheid ook het probleem van de werkgelegenheid echt kreatief aan te pakken? Een eerste stap op de goede weg kan zijn een betere verdeling van het werk.

iets wat nu eindelijk ook door vakbonden wordt onderschreven. Steeds meer mensen durven erkennen dat ook hun baan wel degelijk op te splitsen is in twee halve banen. Als tweede 'politiekonbespreekbaar' voorstel mogen ze van mij de sociale dienstplicht invoeren voor jonge mensen. Laat die generatie maar eens meemaken hoeveel uitdaging er zit in allerlei maatschappelijke taken. Maar vóór alles moet men de richting van de welvaartsgroei bijstellen. Nog meer Betuwelijnen en mainports is een doodlopende weg. De ware uitdaging ligt in duurzame ontwikkeling waarin natuur en milieu een veel centralere plaats hebben. Zo'n duurzame ontwikkeling kan voor Nederland een echt concurrentievoordeel opleveren in een zich vervuilend Europa. Om dat te bevorderen zal men o.m. de belastingheffing moeten verschuiven van arbeid naar milieu- en grondstoffengebruik. Het staat wel in enkele partijprogramma's, maar het is nog maar een begin van de echte verandering naar een duurzame economie. En die levert nieuwe banen op en nog wel van het soort dat ik mijn studenten aanbeveel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen