VU Magazine 1993 - pagina 379

DE WREEDHEID yU ^^•H lA J ^

an het werk van Markies de Sade heb ik een behoorlijke hekel. Zijn boeken kan ik niet in één ruk uit lezen, de walging ligt vaak al na een paar pagina's op de loer. Soms zit er niets anders op dan het boek weg te smijten. Erger wordt het nog wanneer de in de boeken beschreven gruwelen aanschouwelijk gemaakt worden. Ooit ging ik naar een door Pasolini gemaakte verfilming van '120 dagen van Sodom' en kreeg vervolgens last van maagkrampen. Zo smakelijk is het niet om te zien hoe een slaaf een oog uit het gezicht wordt getimmerd. Het werk van Sade staat bol van de seks; geen poezelige vanilleseks, maar harde, gewelddadige seksualiteit. Voor tere zielen is dat soort lectuur niet echt aan te bevelen. Het lezen van Sade heeft soms iets van een zelfkwelling; een zinloze zelfkwelling, want de simpelste oplossing om je alle ellende te besparen, is zijn werk helemaal terzijde te schuiven. Maar die optie is voor mij helaas niet weggelegd. Hij interesseert mij toch te veel. Dat Sade een leesbare auteur blijft, komt vooral doordat de door hem beschreven gruwelen doorgaans uitblinken in onrealisme. Een beetje zoals in moderne Rambo-films waarin schurken hele mitrailleurs kunnen leegschieten op het machtige lichaam van Sylvester Stallone, zonder dat hij ook maar een schrammetje oploopt; waarna de held maar even met de armen hoeft te maaien om de boeven bij bosjes te laten neervallen. Bij Sade komen beschrijvingen voor hoe mannelijke geslachtsdelen in alle beschikbare lichaamsopeningen gestoken worden. De vele personen die daarbij ingeschakeld worden, vormen te zamen een prachtig tableau, een volautomatische erotische machine, inclusief opzichter die hier een schroefje aandraait en daar het ritme opvoert. Een natuurgetrouwe afbeelding van de menselijke seksualiteit ziet er toch echt anders uit. Het onrealistische van de beschrijving wordt nog versterkt door de

vaak hoogdravende, plechtige verwoording van de perversiteiten. Sade is niet de slechtste literator. Gelijktijdig v/eet hij gevoelens van afgrijzen en vermaak op te roepen. Etter De charme van Sade is onmiskenbaar die van het stoutste jongetje van de klas. Hij is de deugniet die alles doet wat tegen de regels is: doorpraten wanneer iedereen stil is, zich onderuit laten zakken wanneer de klas rechtop zit. Een leerling die de kalme en geduldige juffrouw het bloed onder de nagels haalt en tot een aanval van razernij brengt. De anderen kijken ernaar met iets van een heimelijke bewondering. Natuurlijk, wat hij doet is verkeerd, maar hij durft toch maar. Hij is een etter, maar ook een held. Sade is een rebel, een strijder tegen de heersende moraal en de gevestigde orde. En het bijzondere van hem is dat geen andere schrijver zo uitvoerig aangeeft waarom het heel goed is om alle regels aan j e laars te lappen en waarom het toe te juichen valt om iedere vorm van moraal te minachten. Met veel precisie beredeneert hij dat in een misdadige samenleving de mensen gelukkiger zullen zijn dan in een deugdzame. In die zin is hij een belangrijk filosoof wiens werk niet vaak genoeg bestudeerd kan worden. Het schokkende aan Sade is de wetenschappelijke, rationalistische wijze waarop hij de misdaad en het geweld rechtvaardigt. Hij is een scherpzinnig ontmaskeraar van drogredenen. Ligt het niet in de natuur om het goede te willen? Ach welnee, allemaal kletspraat, vindt Sade. In de natuur komt zowel het goede als het kwade voor. Het is helemaal niet tegennatuurlijk om misdaden te begaan; integendeel, het is bewezen dat de natuur baat heeft bij misdaad. Sade is niet alleen kenner van de natuur maar ook van de cultuur. Hij is, modern gesproken, een cultuurrelativist. In de moderne cultuur moet bijvoorbeeld de man de vrouw in ere houden. Maar Sade laat zien dat in

de meeste culturen de vrouw diepgaand geminacht werd. Het moderne gebod is helemaal niet zo vanzelfsprekend. En wanneer hij dat cultuurvernisje heeft weggeschraapt, kan hij de meedogenloze natuur weer haar gang laten gaan. "Als het niet in de bedoeling van de Natuur lag dat de ene sekse de andere zou tiranniseren, zou zij ze dan niet even sterk geschapen hebben?", schrijft hij in 'Justine'. Daarbij moet opgemerkt dat Sade niet speciaal vrouv/vijandig is. In 'Juliette' komen enkele vrouwenfiguren voor die aan de andere kant van de streep staan; zij behoren tot de libertijnen die hun mannelijke slaven vernederen. Relativistisch denkt Sade vooral over misdaad. Na een vergelijkend cultuuronderzoek komt hij tot de conclusie dat er geen misdaad bestaat die niet in een ander deel van de wereld warm toegejuicht wordt. Wat in Frankrijk verboden is, propageert men in China. Het is allemaal een zaak van aardrijkskundige ligging. En dus van toeval. Absolute waarden en normen bestaan niet. Alles is relatief, geen enkele handeling is in zichzelf slecht of misdadig. Het gevoel van wroeging dat mensen overvalt na het begaan van een als misdadig bestempelde handeling, is uitsluitend het gevolg van een bekrompen opvoeding. O m het gevoel van wroeging te overwinnen is het nuttig die gewraakte handeling zo vaak mogelijk te begaan, of om nog ergere dingen te doen. De tweede moord is minder erg dan de eerste; het om het leven helpen van een familielid vergt meer hardheid dan het vermoorden van een vreemde. Alles draait om gewenning. O p den duur worden de tere zieltjes vanzelf wel op passende wijze onverschillig. Roofvogels Het werk van Sade verheerlijkt op extreme manier de hardheid en de wreedheid. Ik ken maar één denker die op dat terrein in zijn voetsporen kan treden, een denker die al evenzeer weerzinwekkend en fascinerend tegelijk is: Friedrich Nietzsche. Ver-

25

v u MAGAZINE OKTOBER 1993

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen