VU Magazine 1995 - pagina 109

HYLKE

Retiw

TROMPS

APOCALYPS

Polemiek langs een omweg 'De heksenjacht op incest' (juh/augustus 1992) Soms kun je een boek niet neutraal lezen. De persoon van de auteur kan een argeloze lezing van de inhoud van een boek in de weg staan. Dat geldt zeker wanneer de naam van de auteur Prancien Lamers-Winkelman is en het boek dat zij geschreven heeft, 'Seksueel misbruik van jonge kinderen' (vu-uitgeverij) heet; een proefschrift waarop zij inmiddels aan de Vrije Universiteit is gepromoveerd. Wie is Francien Lamers-Winkelman? Een, zachtgezegd, omstreden pedagoge. Zij staat bekend als deskundige op het terrein van seksueel misbruik, ondere andere houdt ze interviews met kinderen bij wie het vermoeden bestaat dat ze misbruikt zijn. In het boek 'Dubieuze zaken' hebben de psychologen Czombag, Wagenaar en Van Koppen een van haar interviews uitvoerig geanalyseerd. Ze lieten er geen spaan van heel. Het was onthutsend om zoveel orthopedagogische onkunde gedemonstreerd te zien. LamersWinkelman betoonde zich een buitengewoon vooringenomen interviewer; het geïnterviewde kind werd door suggestieve vragen met harde hand één bepaalde kant op geleid, die van de bevestiging van het misbruik. Deze werkwijze lijkt geen incident geweest te zijn. Er zijn meer verhalen bekend van hoe, mede door de werkwijze van Lamers-Winkelman, verwanten van deze kinderen ten onrechte beschuldigd zijn. De vraag die zich bij lezing van haar boek onwillekeurig opdringt is: hoe verdedigt zij zich tegen de kritiek? In eerste instantie lijkt het alsof zij zich in het geheel niet verdedigt. Het boek is nogal onpersoonlijk. Ze schrijft veel in algemene bewoordingen over

creet laten zien op wat voor manier het geheugen gebeurtenissen uit het verleden kan vervormen. Dat gedeelte van het verhaal krijgt bij LamersWinkelman minder nadruk. Zij heeft een sterk ontwikkeld vermogen de meest geruststellende informatie te accentueren: soms kunnen herinneringen best betrouwbaar zijn, soms kunnen kinderen best suggestieve vragen weerstaan. Lamers-Winkelman rechtvaardigt zich door het nadrukkelijk niet over haar eigen werkwijze te hebben. Haar wetenschappelijke pretenties zijn in zekere opzicht te begrijpen als een vorm van verweer en zelfbescherming. Ze geven een vrijbrief voor het debiteren van algemeenheden. Wie constateert dat het statistisch gezien wel meevalt met de gevolgen van suggestieve vraagstelling, hoeft niet al te lang bij afzonderlijke fouten stil te staan. Wetenschappelijkheid kan in die zin een alibi zijn om iedere vorm van directheid en concreetheid uit de weg te gaan. Aan de hand van concrete gevallen kun je immers onderzoeken op welke manier de interviewer kinderen kan beïnvloeden en hoe daardoor fouten gemaakt kunnen worden. Het blijft uiteraard gissen, maar misschien is zo'n benadering te pijnlijk voor LamersWinkelman. Dan zou ze ook bij zichzelf te rade moeten gaan, moeten onderzoeken of ze het zelf wel altijd zo goed heeft gedaan, of ze wellicht zelf geen ernstige blunders heeft begaan. Wetenschappelijk onderzoek zou daarmee ook een vorm van zelfonderzoek worden. Maar zuUc zelfonderzoek is moeilijk en berooft een mens gemakkelijk van zijn nachtrust. Geruststellende algemeenheden zijn een beter slaapmiddel.

het interviewen van kinderen en maar weinig over haar eigen ervaringen. Door de eindeloze hoeveelheid literatuurverwijzingen is het boek omzwachteld met een dikke laag wetenschappelijkheid. 'De bezeten orthopedagoge', zoals Crombag c.s. haar noemden, lijkt een metamorfose tot afstandelijke wetenschapper te hebben ondergaan. Die wetenschappehjkheid heeft echter een functie: die van de polemiek langs een omweg. Uit de onderzoeksliteratuur peurt zij een bepaald soort informatie: bijvoorbeeld dat kinderen minder ontvankelijk zijn voor suggestie dan vaal<; verondersteld is. Daarmee lijkt het alsof zij zichzelf op indirecte wijze verdedigt: als het immers waar is dat kinderen niet gemakkelijk te beïnvloeden zijn, is het ook niet

ILLUSTRATIE; SYLVIA WEVE

ZO kwalijk als de interviewer nu en dan dwingende vragen stelt. Haar verdediging is evenwel eenzijdig. Zo haalt ze bijvoorbeeld Wagenaar aan die gezegd heeft dat herinneringen aan belangrijke gebeurtenissen ook na vele jaren nog waarheidsgetrouw kunnen zijn. Diezelfde Wagenaar heeft echter ook heel conWETENSCHAP,

CULTUUR

23

In de wetenschap zelf is het ook al kommer en kwel. "De universiteiten," aldus Tromp, "worden bestuurd volgens het democratiemodel van het Joegoslavische arbeiders-zelfbestuur, binnen kaders aangegeven in oekazen en decreten uitgevaardigd door een Sovjetbureaucratie van het ministerie van onderwijs in Zoetermeer." Hij betreurt het dat de schrijver W.F. Hermans niet meer aan de Groninger Rijksuniversiteit is verbonden, "want hij had nu een leuk boek kunnen schrijven over hoe het aantal professoren verdubbeld is, sinds in Zoetermeer is bedacht dat het er minder moeten zijn." (ELG)

(KN)

et) SAMENLEVING

Interview met piof.dr. Hylke Tromp, jul./aug. 1994. Anarchie, verwoestende burgeroorlogen, het einde van de wereld zoals wij die kennen, het einde van de mensheid. Dat toekomstbeeld schilderde Hylke Tromp in zijn oratie bij het aanvaarden van het hoogleraarschap 'internationale veiligheidsvraagstukken en milieuconflicten'. Het was Tromp's tweede oratie, vorig jaar beschreef hij in VM hoe hij als hoogleraar polemologie aan de dijk werd gezet. Het milieu en vooral de invloed van de mens daarop, aldus Tromp in VM, is altijd al een bron van conflicten geweest. In zijn oratie ging hij op die stelling in. De Tweede Wereldoorlog is onder andere veroorzaakt door de drang van de Duitsers naar Lebensraum. Zulke conflicten, op grote en kleine schaal, zullen volgens Tromp vanwege de pijlsnelle groei van de wereldbevolking en de milieuvervuiling normaal worden. Tromp: "En daarmee zijn we terug bij 'af'. De tijd dat we ons druk konden maken over een luxe-probleem als democratie ligt achter ons. We krijgen steeds vaker bruut geweld te zien, een strijd om voedsel of water, om het naakte bestaan."

- MAART

199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen