VU Magazine 1995 - pagina 381

ren van een betere wereld door socialisatie van de produktiemiddelen? Een vreselijke illusie. Ik ben anti-utopistisch. Ik geloof niet in een volmaal<te wereld en vind dat geloof ook levensgevaarlijk. De volmaakte wereld blijkt maar al te vaalc een onmenselijke te zijn. We can't stand perfection. "In mijn laatste boek citeer ik Kafka die een groep arbeiders tegenkwam: 'Achter hen komen al die secretarissen, ambtenaren, beroepspolitici, al die satrapen voor wie zij zich de weg banen naar de macht. De revolutie verdampt, en laat slechts het slijm van een nieuwe bureaucratie achter zich.' Dat is wel erg pessimistisch gedacht. De Franse revolutie bijvoorbeeld, heeft wel degelijk iets nieuws nagelaten: de idee van volkssoevereiniteit en mensenrechten. In die zin geloof ik in enige vooruitgang." Is uw eigen idealisme bekoelde "Mijn grote ideaal van een kerstening van de samenleving vervloog toen ik in de gaten kreeg dat het in de pral<:tijk meer ging om behoud van christelijke machtsposities dan om religieus idealisme. Ik ben de politiek ingegaan met bepaalde ideeën over de manier waarop de samenleving is te veranderen. Voor mij stond de ontwikkeling van politieke ideeën voorop, het kweken van aanhang was minder belangrijk. Daaruit bleek dat ik het politieke métier onvoldoende doorhad. In de KVP had ik al die jaren de reputatie van idealist; in die tijd een scheldwoord. De KVP was een partij die sterk in machtstermen dacht. Wie in de politiek wat wil bereiken - dat is de oude leer van Machiavelli moet eerst onderzoeken hoe de machtsverhoudingen liggen. De idealist denkt daarentegen alleen in termen van de wijze waarop de maatschappij in elkaar zit, wat er niet deugt en hoe dat te veranderen. "Ik wilde een Nederlandse CDU, maar op dat moment, in de jaren zestig, bleek daar nog volstrekt geen aanhang voor te zijn. Je krijgt dan al gauw het imago van de man die met zijn hoofd in de wolken loopt. Ik dacht er niet aan mij te verzekeren van de steun van de machtigen der aarde, terwijl dat zeker in de toenmalige hiërarchische samenleving heel belangrijk was. Dat heb ik in mijn leven onvoldoende onderkend. Jarenlang heb ik ideeën gelanceerd zonder rekening te houden met de machtsvraag."

hoeft er niet in te geloven maar u moet het wel belijden, ook dadelijk voor de radio." Was ik een politieke realist geweest, dan had ik dat inderdaad moeten doen. Zo gaat dat in de politiek. Van der Stoel stond ook afwijzend tegenover het standpunt van de Partij van de Arbeid inzake de kruisralcetten, maar heeft officieel altijd het partijstandpunt beleden. Een politicus moet allerlei standpunten verdedigen waar hij eigenlijk niet achter staat." In uw recente werk verklaart u zich aanhanger van het politieke realisme. Vindt u achteraf dat u zich toch had moeten conformerend "Ik ben primair toch een intellectueel. In de jaren zestig ben ik van de wereld van het intellect overgestapt naar die van de politiek. Ik realiseerde mij niet welke kloof er tussen beide gaapte. Langzamerhand kreeg ik in de gaten dat ik tegen de bierkaai aan het vechten was. Maar ik bezit een zekere koppigheid. Ik bijt mij in een bepaalde zaalc vast en geef dan niet snel op. Ik ben een steenbok; steenbokken zijn taaie ralckers die maar door blijven rammen. Al bijna dertig jaar ben ik bezig met het referendum als bescheiden correctie op de vertegenwoordigende democratie. En als je in dit land maar lang genoeg volhoudt, dringt zo'n idee heel langzaam door." Gaat het in de politiek alleen maar om de machtl "Ik weet dat ik als reactie op mijn eigen ervaringen uit het verleden, de neiging heb heel veel belang te hechten aan macht. Maar er bestaat wel degelijk behoefte aan bezielende, nieuwe ideeën, aan toekomstperspectieven. De visies van een intellectueel hebben daarbij een zekere functie. Als zo'n visie in de lijn van de geschiedenis ligt, kan de gevestigde orde zich dat idee toeëigenen. De prijs die je moet betalen is dat degene die het idee gelanceerd heeft, niet meer wordt genoemd. Voor ideeën gelden geen auteursrechten. Het propageren van het referendum wordt nu toegeschreven aan D66, maar die partij heeft zich er pas in 1987 achter gesteld, terwijl ik er al sinds 1967 mee bezig ben. "Er zijn twee mogelijkheden voor een intellectueel: ofwel hij kiest voor een positie als dienaar van de politiek, ofwel hij kiest voor een kritische functie. Iemand als Hirsch Ballin heeft voor het eerste gekozen. Hij heeft zich ontwikkeld tot ideoloog binnen het CDA. Van hem hoor je bijna nooit kritiek, hij komt met ideeën die de politiek ondersteunen. Ook ik heb jarenlang ideeën gelanceerd om een nieuwe christen-democratische politiek op gang te brengen. Dat kwam niet goed over. De weerstanden van toen hebben ertoe geleid dat ik vanaf de jaren zestig primair een kritische functie vervul ten aanzien van de gevestigde politiek. "We moeten ons geen illusies malcen en alle plechtige ideologische praat relativeren. Het schijnt dat toen Bolkestein terug in Nederland kwam en in de politiek wilde, hij eerst eens bij de PvdA is gaan kijken. En

"I22 de geschiedenis bestaat een eindeloze cyclus van vernieuwing en verval. Er komt nooit een eind aan de ellende. U zult vragen: is dat nu ergl Ik weet dat niet. Zo zijn wij."

Een harde leerschooll "Eén ervaring heeft mij zeer ontnuchterd. Ik was voorstander van deconfessionalisering van de christelijke politiek. Naar mijn mening diende naast het christendom ook het humanisme, in het bijzonder het idee van de mensenrechten, een inspiratiebron te zijn. Dat was voor de protestanten volstrekt buiten de orde: alleen het evangelie en verder niks. Ik heb een gesprek gehad met Veerman, de toenmalige voorzitter van de ARP, op weg naar een uitzending van de AVRO. Veerman zei toen - ik zal het nooit vergeten - tegen mij: 'Meneer, die politiek van het CDA kan alleen maar gebaseerd zijn op het evangelie, daar valt niet over te praten, u WETENSCHAP,

CULTUUR

&> SAMENLEVING

- SEPTEMBER

igg^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen