VU Magazine 1995 - pagina 129

ontwikkeld waardoor banken echte partners in het ondernemen kunnen zijn. Samen met de ondernemer investeren we. En we lopen dus ook samen risico. Winst blijft daardoor winst en verlies verlies. Een bank probeert geen geld te onttrekken aan een bedrijf in moeilijkheden." F. Padmos, woordvoerster van de Rabobank, kan zich een andere omgang met rente niet voorstellen. "Het zal altijd nodig zijn de kosten die nu eenmaal aan het verstrekken van geld verbonden zijn, door te berekenen. In Nederland heet dat rente." Zelf wist de woordvoerster overigens niet dat het begrip rente ooit ter discussie had gestaan. "Maar ik ben dan ook geen historicus of econoom." Padmos verzet zich tegen het beeld dat banken de innovatie- en ondernemingszin van bedrijven zouden tegenwerken. "Wij zijn er voor onze leden", meent zij, "en blijven ook in moeilijke tijden zolang mogelijk achter ze staan." De bank heeft daarnaast een stimuleringslening voor startende ondernemers en een projectenfonds voor innovatief onderzoek. Er zijn zoveel factoren waarvan kredietverstrekking afhankelijk is. Het vaststellen van de rente gebeurt na een gedegen afweging, waarbij juist de ondernemingszin centraal staat. "Het rentebeleid van banken", zo benadrukt Padmos tenslotte, "is dus absoluut geen star systeem." Dr. L.f.R. Scholtens, als econoom verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, kan zich evenmin een economie zonder vormen van rente voorstellen. "Kapitaal is een produktiefactor. Een beloning daarvoor blijft onder alle omstandigheden noodzakelijk. De natuur is ook zo'n produktiefactor geweest. En van de natuur hebben we lange tijd gedacht dat we die niet hoefden te betalen. We zien nu wat voor gevolgen dat heeft gehad."

Kortom: de stellingen van Van der Rijst zijn Scholtens te radicaal. Deze Amsterdamse econoom scheidt zelf zijn levensbeschouwing van zijn werk. "Ik werk met teveel mensen die anders over dingen denken. Deze verschillen mogen naar mijn mening geen argument zijn in economische discussies." De levensbeschouwelijke invalshoek is echter niet het voornaamste probleem dat Scholtens heeft met de economische filofieën van Van der Rijst. "De moeilijkheid met dergelijk onderzoek is, dat een ideaal wordt afgezet tegen de realiteit van alledag. Dan lijkt het vaak alsof het nieuwe model beter werkt, omdat het een zorgvuldige constructie is die in werkelijkheid echter niet bestaat. Eigenlijk zouden dat soort ideeën dus eerst in de maatschappij in praktijk gebracht moeten worden, om een onderlinge vergelijking van de systemen mogelijk te maken. Maar dat kan ook weer niet." Scholtens maakt trouwens ook een kanttekening bij een van de centrale gedachten uit het proefschrift, namelijk dat kapitaal leveren en verantwoordelijkheid nemen c.q. risico dragen - weer met e]l<aar moeten worden verbonden. Hij huldigt een tegengesteld standpunt: banken dragen zorg voor belangrijke 'schaaltransformatie'. En dat is, vindt Scholtens, juist een goede zaak. Zij spreiden het ingelegde geld dusdanig, dat de risico's kleiner en de opbrengsten groter zijn. Wanneer geldlener en geldgever in een al te direct contact met ell<:aar staan, dan worden beiden veel te sterk van ell^aar afhankelijk, zodat, wanneer het mis gaat met de ene partij, de andere ook meteen in de problemen komt. SAFE

te vragen", zegt prof.dr. A.F. Brand, een van Van der Rijsts promotoren en met internationaal management als leeropdracht verbonden aan de Technische Universiteit Twente. "Van der Rijst wekt die indruk ook weleens. Toch denk ik dat de directe toepassing niet het grootste belang vormt van dit proefschrift. Het biedt inzicht, stelt vanzelfsprekendheden aan de kaak en laat duidelijk zien hoe cultureel bepaald een economisch systeem is. Dat is de meerwaarde ervan." Als het gaat om toepassing, kan het proefschrift mogelijkerwijs een richting aangeven, aldus Brand. "De werkloosheid is groot en als we die willen oplossen, moeten met name de kleinere ondernemingen waarschijnlijk voor de oplossing zorgen. Grote bedrijven splitsen zich tegenwoordig steeds vaker op in kleinere eenheden of ontslaan mensen. Misschien is het in deze situatie gewenst om te bevorderen, dat kleinere, meer op innovatie gerichte ondernemingen gemakkelijker kapitaal kunnen aantrekken. Veel banken spelen nu alleen op safe. Deze dissertatie opent de ogen voor alternatieve mogelijkheden. Vanuit historisch perspectief lijkt het zeer wel mogelijk een begrip als rente een nieuwe inhoud te geven, en op basis daarvan andere beleidslijnen te ontwikkelen." Van der Rijst heeft inmiddels een uitgever gevonden die bereid is een handelseditie van zijn proefschrift op de markt te brengen. Maar de promovendus is zich er desondanks terdege van bewust, dat zijn ideeën in de dagelijkse praktijk weerstand zullen blijven ondervinden. "Mijn proefschrift komt misschien onwerkelijk over. Zo'n idee roept in eerste instantie weerstand op. Maar dat is niets nieuws. Naar de Club van Rome wilde eerst ook niemand luisteren."

"Uiteindelijk lijkt een dergelijk proefschrift toch om een nieuwe orde

WETENSCHAP,

CULTUUR

&) SAMENLEVING

43

- MAART

199 J

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen