VU Magazine 1995 - pagina 356

5S!PI

Bij vrouwen verloopt dit proces nog langzamer dan bij mannen. De oorzaak daarvan ligt onder meer in het ongezondere leven van mannen. Maar wat misschien een nog grotere rol speelt is dat ook onze mannelijke voorouders ongezonder leefden dan onze vrouwelijke voorouders. De zoöloog Robert Trivers heeft erop gewezen dat bij polygame zoogdieren de natuur mannetjes selecteert die een 'sex-of-doodstrategie' volgen. Ieder wijfje kan zich automatisch voortplanten zolang ze maar in leven blijft. Van de mannetjes kan misschien maar één op de tien zich voortplanten, maar deze bevrucht dan wel gemiddeld tien wijfjes. Daarom is het puur biologisch gezien zinvoller wanneer een mannetje sterft in een ultieme poging om bij de uitverkoren tien procent te kunnen behoren, dan wanneer hij een lang maar celibatair leven leidt. Grote en competitieve mannetjes, die kleine of weinig ambitieuze mannetjes in de strijd om wijfjes kunnen domineren, geven hun genen door. Maar zowel het risicovolle gedrag als het 'ongezond' grote lichaam dat nodig is om een kans te maken dominant te worden, verhogen het sterfterisico onder mannetjes, als gevolg van honger, roofdieren, ongelukken of onderlinge gevechten. Al deze exogene doodsoorzaken leiden ertoe dat genen die bescherming biede tegen aftakeling, bij wijfjes meer selectievoordeel genieten dan bij mannetjes. Vorig jaar stelde de psycholoog David Buss in 'The Evolution of Desire', dat de theorie van Trivers ook op mensen toepasbaar is. Mannen zijn groter dan vrouwen, nemen meer risico's en zijn minder monogaam dan vrouwen; als gevolg hiervan takelen ze ook sneller af. Als de jongen van een diersoort sterk hulpbehoevend en lang afhankelijk zijn - zoals voor mensenkinderen geldt - en de zorg komt voor het leeuwedeel op de moeder neer, dan is dit nog een extra reden om te veronderstellen dat genen die vrouwen langer mee doen gaan dan mannen, selectievoordeel genieten. Immers, de dood van een moederdier is voor de overlevingskansen van het nageslacht rampzaliger dan de dood van de vader van het jong. Om de kans dat na het overlijden van de moeder een hulpeloos kind achterblijft verder te verkleinen, leven vrouwen niet alleen langer dan mannen, maar stoppen ze ook eerder met de

voortplanting. Een menopauze heeft alleen evolutionair voordeel als oudere moeders de overlevingskansen van hun genen verhogen door de schaarse hulpbronnen waarop een extra baby beslag zou hebben gelegd, te investeren in het reeds bestaande nageslacht. Bij andere zoogdieren, zoals de verwante chimpansee, levert zo'n strategie weinig op. De jongen van een chimpansee gaan namelijk vrijwel meteen nadat ze zijn gespeend als zelfstandigen door het leven. Een menopauze wordt pas aantrekkelijk als moeders nog langere tijd het reproductieve succes van hun

WETENSCHAP,

CULTUIJK

O) SAMENLEVING 62

- IULIIAUGUSTUS

oudere kinderen en kleinkinderen kunnen verhogen door voor hen te zorgen. En dat is bij mensen dus het geval. In het rijke Westen van de wereld worden vrouwen voor hun zorgzaamheid beloond met een leven dat gemiddeld zo'n tachtig jaar duurt; mannen moeten het met zeven jaar minder doen. In dezelfde streken lag de gemiddelde levensverwachting een eeuw geleden nog rond de veertig jaar en dat is in de Derde Wereld nog steeds het geval. De toegenomen levensverwachting in de westerse wereld is vooral te danken aan de eliminatie van exogene doods199$

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen