VU Magazine 1995 - pagina 94

INTERVIEW

Koos NEUVEL

N I C O FRIJDA Door zich afstandelijk onttrekken

op te stellen, kon hij zich

aan zijn eigen gevoelens als slachtoffer.

"Door ze te begrijpen kun je de dingen onder controle krijgen." Psychologie van de emotie als overlevingsstrategie.

A

fstandelijke bewogenheid is, denk ik, de beste bewogenheid", merkte prof.dr. Nico Frijda op in zijn afscheidsrede als gewoon hoogleraar in de psychologie aan de Universiteit van Amsterdam (hij is er nog altijd werkzaam als bijzonder hoogleraar). Zijn ideaal ziet Frijda gerealiseerd in een fictief persoon: Zeno, de hoofdpersoon in de roman 'Het hermetisch zwart' van de Franse schrijfster Marguerite Yourcenar. Zeno is een arts, alchemist en natuurvorser. Hij is een scepticus die zich verre houdt van de verbitterde geloofsstrijd in de zestiende eeuw, maar hij distantieert zich niet van de woelingen van zijn tijd; bij ziekte, vervolgingen en eenzaamheid probeert hij waar mogelijk te helpen. Zijn houding is zowel illusieloos als betrokken. Frijda verwoordde zijn ideaal in 1992. Op dat moment was hij een vooraanstaand psycholoog geworden, de auteur van onder andere een dik standaardwerk getiteld 'De emoties' (Bert Balcker, 1988); een boek dat hij tijdens een valcantie in Amerika overigens persoonlijk aan de door hem bewonderde Yourcenar overhandigd heeft. Een kleine vijftig jaar eerder, in 1944, zat Nico Frijda in de gevangenis. Als joodse onderduiker was hij opgepakt. Vanuit de gevangenis in Leeuwarden schreef hij brieven aan een meisje bij wier familie hij zich had schuil gehouden. In 1984 zijn die brieven onder de titel 'Post uit Friesland' (Van Oorschot) gebundeld. Ik zeg Frijda dat ik in die brieven van een zeventienjarige jongen nog niet zozeer het handschrift van een aankomend psycholoog herken, als wel die van een toekomstig letterkundige of filosoof. Frijda: "Dat begrijp ik wel. Het idee om psychologie te studeren kwam ook pas zo'n drie maanden na de laatste brief die in het boekje staat. Maar als ik zelf die brieven herlees, verbaas ik mij erover dat ik als zeventienjarig jongetje al zo gefascineerd was door menselijke eigenaardigWETENSCHAP,

CULTUUR

heden. Ik beschrijf dat er in de gevangenis een helderziende was, wiens woorden ik kon doorzien als fantasie. Het verbazingwekkende van het leven in de gevangenis is de ontzaglijke veelheid der menselijke verschijnselen. In die tijd kwamen bovendien eindeloze filosofische vragen bij mij op. In de gevangenis had ik ook niet veel anders te doen dan lezen." Was het een schok om zo in aanraking te komen met heel andere milieus^ "Nou ja, een schok, het was meer een kwestie van opperste verbazing. Ik kwam daar een jongen tegen van mijn leeftijd die er heilig van overtuigd was dat je van buitenechtelijk geslachtsverkeer geslachtsziekte kreeg, vanwege de zondigheid ervan. Dat vond ik een heel vreemde uitlating. Ik kwam zelf uit een beschermd milieu en kreeg daar te maken met mensen uit arbeiders- en landbouwerskringen. Ik stond er met grote ogen naar te kijken hoe anders mensen kunnen zijn dan ik ooit had vermoed." Ging u daardoor ook meer nadenken over uzelfl Verloor het eigen milieu zijn vanzelfsprekendheidl "Dat is zeker zo. Maar het feit dat ik iets later psychologie ben gaan studeren had ook te malcen met praktische overwegingen. Ik wilde iets doen dat nuttig was. Dat ik daarbij dacht aan psychologie had ook te malcen met het feit dat ik de eerste hoogleraar psychologie in Amsterdam kende, een collega van mijn vader. Uit dien hoofde wist ik dat het vale bestond. Dat was in die tijd onder jeugdigen nog niet zo gebruikelijk; psychologie was een nog vrij onbekend val<:gebied." Ik kan mij voorstellen dat u wilde begrijpen wat er in de oorlog gebeurd was; waarom mensen bijvoorbeeld de neiging hadden het nazi-gevaar te onderschatten. et) SAMENLEVING

8

- MAART

igc)^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen