VU Magazine 1995 - pagina 133

remd tegoed doet aan de massacultuur. De frontlijnen zijn echter niet altijd even duidelijk te trekken. De ironische omhelzing van het valse sentiment zit vol dubbelzinnigheid. De gekunsteldheid en de overdrijving van een opera kan een bron van oprecht genot zijn. De popgroep Abba is een van de meest geliefde camj>objecten van deze tijd. Met hun braafheid en tuttigheid werden ze in de jaren zeventig verguisd door iedere serieuze muziekliefhebber, maar in de jaren tachtig beleefden ze een revival. De vooruitstrevende jazz en popmuziek uit die tijd is doorgaans niet meer om aan te horen. Abba w^el. De fronten zijn in nog een ander opzicht door eUcaar gaan lopen. Er bestaat, zeggen diverse kenners, in de postmoderne samenleving geen duidelijk onderscheid meer tussen elitecultuur en massacultuur, tussen hoge en lage kunsten. Niet tot ieders plezier overigens. ledere waardenhiërarchie is weggevaagd, alles wordt tegenwoordig tot de cultuur gerekend, moppert bijvoorbeeld de Franse filosoof Alain Finkielkiaut. "De heersende opvatting over cultuur is allergisch voor eU<e vorm van buitensluiting en waardeert Shakespeare en Musil even hoog als de sublieme laarzen en het geniale renpaard." Camp heeft sterk bijgedragen aan het neerhalen van de waardenhiërarchie. Het is een houding die ontstaan is uit benauwenis met de dwangmatigheid van de avantgardistische en klassieke elitecultuur. Het is vermoeiend om in alles een 'goede smaak' te moeten hebben. Die goede smaak te camoufleren met een voorkeur voor uitingen van evidente wansmaak; eventjes niet verfijnd hoeven zijn, maar toegeven aan een verfijnd gevoel voor het wanstaltige.

altijd aan de kant van de vernieuwing staan. Camp heeft als een paradoxale vorm van cultureel avantgardisme een rol gespeeld in de tijd waarin massacultuur nog als verderfelijk gold. In de aristocratie van de culturele elite wenste men zich van oudsher verre te houden van de vulgaire smaak van de massa. De liefhebber van camp bewandelt juist de omgekeerde weg: hij put zijn genoegens uit de smaak van de massa. Daarmee onderscheidt hij zich en shockeert hij de overige leden van de elite. Maar wanneer al teveel mensen zich de camphouding eigen maken, haalt de avantgardist er zijn neus weer voor op. Een cultuurminnaar zou verheugd kunnen zijn over de democratisering van het gevoel voor ironie. Een stukje emancipatie, een geslaagde vollcsverheffing als het ware. Maar nee, camp is kennelijk inmiddels al weer te gewoontjes geworden. Je kunt je er niet meer mee onderscheiden als bijzonder individu. Het democratische en alom gangbare is in het avantgardistische denken per definitie vulgair, als veel mensen het stijlmiddel van de ironie hanteren wordt ironie prompt als cliché bestempeld. De avantgarde is daarom inmiddels al weer nerveus op zoek naar andere kunstvormen die ontregelend en subversief zijn. Camp kan bijgezet worden in het museum van de overleefde kunstvormen. Het onderscheid tussen hoge en lage kunst bestaat niet meer, zegt men. Het lijkt me een tikje overdreven. Maar er is één eis, aan goede kunst gesteld, die heel goed gemist kan worden: de dwang tot subversief zijn. Camp is niet subversief, nooit geweest ook, hooguit is het subversieve een onbedoeld effect ervan. De eis tot subversie is veel te serieus: camp is juist een uiting van speelsheid, het vermogen om de dingen niet zo letterlijk te nemen, een afkeer van ïespiit de séiieux. Wat tragisch bedoeld is, blijkt onvermoede komische kanten te bezitten. Camp belichaamt een hedonistische levenshouding: uit het meest onwaarschijnlijke valt nog het nodige plezier te puren.

AVANTGARDE

Camp was ondermijnend en ontregelend toen er nog een duidelijke elitecultuur bestond. N u is er van dat subversievee weinig overgebleven, zeggen twee beschouwers van camp, Xandia Schutte in De Groene Amsterdammer en de filosoof piof.dr. fos de Mul in De Vollcskrant. Camp is van een uitstapje van de culturele elite een massaprodukt geworden: het hele voUc zingt mee met Paul de Leeuw, ook de laag ontwikkelden kijken met een ironisch oog naar 'The bold and the beautiful'. Het koketteren met kitsch heeft zijn shockerende karakter definitief verloren. Kortom: camp is aan het eigen succes ten onder gegaan, zeggen genoemde beschouwers. Ik betwijfel dat. Hun afkeer van camp en h u n wens om een doodverklaring uit te spreken komt voort uit de normen van de avantgardistische elitecultuur; een avantgardisme waarvan zij zelf zeggen dat het zijn beste tijd gehad heeft. Dat kan zijn, maar de avantgardistische mentaliteit is kennelijk minder gemakkelijk uit te roeien. Wat waren de eisen die het goede oude avantgardisme aan de kunst stelde? Kunst moet ondermijnend zijn, de vloer aanvegen met traditionele verwachtingspatronen en

WETENSCHAP,

CULTUUR

Waarschijnlijk bestaat er nog wel degelijk zoiets als goede smaak al is die waarschijnlijk minder standsgebonden dan vroeger en meer aan modes onderhevig. Camp is de ventilator in een vertrek vol goede smaak. Camp zorgt voor frisse lucht. Wie de eigen culturele voorkeuren al te serieus neemt, krijgt het op den duur benauwd: er is al zoveel niet in overeenstemming met de goede smaak, zoveel lelijks en ergerniswekkends. Wie niet kan relativeren, verzuurt snel. Susan Sontag had gelijk met haar opmerking over camp: "Het maakt de man met goede smaak opgewekt, terwijl hij tevoren de kans liep chronisch gefrustreerd te raken." Wat ik maar wilde zeggen: op die zomermiddag in het park was ineens de ergernis over de clichés van Jacques Herb verdwenen. Ik pakte mijn zakdoek en zwaaide mee; eerst aarzelend, vervolgens met volle overgave.

e) SAMENLEVING

47

- MAAKT

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen