VU Magazine 1995 - pagina 125

generatie; een tik van de klok. Met een computer zijn alle mogelijke combinaties van hokjes met ellce denkbare verzameling reproduktieregels door de generaties heen te volgen. In verreweg het overgrote deel van de gevallen eindigt deze herhaalde arbeid met een rij hokjes van allemaal dezelfde kleur. Daarna blijft die ene kleur zich eeuwig herhalen. Met andere woorden: de lijn sterft uit. Nu terug naar mijn eerdere vraag: hoe kunnen wij mensen in deze chaotische wereld zoveel stabiele patronen gemeen hebben: één neus; twee ogen; de noodzaal< van een zekere tijdsspanne vóór we het permanente bestaan van objecten kunnen bevatten; meer geluk in onze volwassenheid als we in onze puberteit zelfvertrouwen krijgen over onze identeit; een neiging om ongelovig te reageren wanneer een ramp ons treft? Wat weerhoudt ons van het volgen van een schier oneindig aantal andere ontwikkelingspaden? De studie van cellulaire automaten geeft een aardige hint in de richting van het juiste antwoord. Het blijkt namelijk dat niet alle complexe patronen uiteindelijk uitsterven. Enkele combinaties van beginstadia en reproduktieregels consolideren zich tot stabiele patronen die zich tot in eeuwigheid kunnen blijven voortplanten. In het algemeen is het onmogelijk te voorspellen of een gegeven beginstadium zal overleven, laat staan weUc patroon het na een bepaald aantal generaties zal vertonen. De enige manier is om de gegevens door de computer te halen. Aangetoond is echter dat slechts een verrassend klein aantal van zuUce evenwichtige patronen kan bestaan. Evolutiebiologen weten al sinds lang dat een soortgelijke neiging geldt voor levende systemen. Ze noemen dat 'convergentie'. Ondanks het duizelingwekkend aantal diersoorten op deze planeet bestaat er maar een handjevol oplossingen voor zuU<:e problemen als de voortbeweging, het vasthouden van vocht in een warme omgeving, en het opslaan en mobiliseren van energie. En een van de convergentiepunten van de duizelingwekkende variëteit die mensheid te zien geeft, kon wel eens juist dat geringe aantal alternatieven zijn waarmee we het leven doorlopen of om de onontkoombaarheden ervan rouwen. WARTAAL

In een wanordelijke wereld valt een zekere algemeen menselijke geruststelling te ontlenen aan de patronen die we allen delen. En er schuilt vaak troost in het toeschrijven van dergelijke patronen aan hogere krachten. Ik ben zelf niet gelovig, maar vind al jaren een bijna religieus soelaas bij een verhaal van de Argentijnse minimalist Joige Luis Boïges. In zijn beroemde verhaal 'De bibliotheek van Babel' beschrijft Borges de wereld als een bibliotheek met een onvoorstelbaar groot aantal boeken, eUc met hetzelfde aantal pagina's en hetzelfde aantal letters op eUce pagina. De bibliotheek bevat één exemplaar van ell< mogelijk boek, ellce denkbare volgorde van de letters. De mensheid brengt haar leven door met het zoeken in deze oceaan van wartaal naar die onschatbaar zeldzame boeken waarin de

WETENSCHAP,

CULTUUR

willekeurige rangschikking van de letters enige zin lijkt te hebben. En ze zijn vooral op zoek naar dat ene boek - dat moet bestaan - waarin alles wordt verklaard. En gezien de volledigheid van de bibliotheek moet er behalve dat perfecte boek ook één zijn dat de conclusies van het eerste overtuigend ontkracht, en weer een ander boek dat de kwaadaardige argumentatie van het tweede weerlegt, plus nog honderdduizenden boeken die van een van deze drie boeken slechts in één letter of komma verschillen. Op zijn oude dag doet de verteller zijn relaas, vereenzaamd vanwege de zelfmoorden van hen die tot wanhoop zijn gedreven door de vruchteloos gebleven omzwervingen door de immense bibliotheek. Borges besluit zijn parabel over de speurtocht naar betekenis in de wanorde als volgt. "Zij die menen dat [de bibliotheek] begrensd is, stellen voorop dat op verafgelegen plaatsen de gangen en trappen en zeshoeken misschien onmerkbaar ophouden - wat absurd is. Zij die denken dat zij zonder grenzen is, vergeten dat het mogelijk aantal boeken die wèl heeft. Ik durf deze oplossing van het oude probleem te insinueren: De Bibliotheek is onbegrensd en zichzelf herhalend. Als een eeuwige reiziger hem zou doorkruisen in weUce richting ook, zou hij aan het eind van de eeuwen constateren dat dezelfde boeken zich herhalen in dezelfde wanorde (wat, vanwege de herhaling, een orde zou zijn: de Orde). Mijn eenzaamheid verheugt zich over die elegante verwachting." Zo blijkt dat naast de vaste volgorde waarin de mens opgroeit en aftalcelt, er ook een volgorde is voor zijn rouwproces. Mijn eigen recente eenzaamheid verheugt zich over die elegante verwachting op ten minste twee manieren. De eerste is een introspectieve. Deze stereotype regelmaat brengt namelijk de belofte van troost in het voorspelbare laatste stadium met zich mee: als je geluk hebt, eindigt OKOVA met de A van Aanvaarding. De tweede manier is naar buiten gericht, naar de tragedies die in bijvoorbeeld het journaal ellce avond opnieuw uit alle hoeken van de wereld tot ons komen. Wie een willekeurig slachtoffer van oorlog of geweld beziet, herkent, ook al weet hij niets van diens taal, cultuur, godsdienstige overtuiging of leefomstandigheden, toch de onmiskenbare werking van dergelijke patronen aan de trekken van pijn en verdriet op het gezicht. Deze directe herkenbaarheid en de universele voorspelbaarheid van bepaalde aspecten van de menselijke psyche, symboliseren niet alleen treffend de onderlinge verwantschap, maar dwingen bovendien ons mededogen af.

Robert M. Sapolsky is MacArthut Fellow en hoogleraar biologie en neurologie aan Stanford University. © The Sciences, tweemaandelijks tijdschrift van The New York Academy of Sciences, november/december 1994.

et) SAMENLEVING

- MAART

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen