VU Magazine 1995 - pagina 222

ziekte krijgt en een ander niet. En de gedachte dat een ziekte door de inspanning van de geest te verhelpen is, kan zelfs gevaarlijke onzin zijn. Als zo'n genezing niet slaagt, wordt de patiënt gemalckelijk met een schuldgevoel opgescheept: had ik maar beter mijn best moeten doen. De orenmaffia maalct een karikatuur van de complexe relatie tussen lichaam en geest. Maar dat er een relatie bestaat, en soms zelfs op een manier die overeen lijkt te komen met de opvattingen van die orenmaffia, staat inmiddels toch wel vast. In allerlei onderzoekingen wordt, op vaal<: curieuze wijze, dat verband bevestigd. Zo blijk je wratten als het ware te kunnen wegdenken; wie maar hard genoeg wil dat ze verdwijnen, ziet dat soms ook gebeuren. Nog vreemder is een onderzoek waarbij aan vrouwen met klachten over hun geringe borstomvang, werd geadviseerd zich voor te stellen dat er heet water over hun borsten stroomde en dat er een warme lamp op scheen. Na verloop van tijd bleken de borsten iets groter te zijn geworden. Het is de kracht van suggestie die ook bekend staat als placebo-effect: pilletjes zonder enige werkzame stof die toch wonderen doen; of artsen die door hun vertrouwenwekkende, geruststellende uitstraling de kans op genezing bevorderen. Wie denkt dat iets helpt, is al een flink stuk geholpen. VET

Sociale en psychologische factoren zijn onmiskenbaar van invloed op de gezondheid. Ongetrouwde mensen leven gemiddeld korter dan getrouwde. Het is belangrijk om in een sociaal netwerk te zijn opgenomen, om veel ondersteuning, vriendschap en liefde te krijgen; dat is niet alleen goed voor het geestelijke, maar ook voor het lichamelijke welbevinden. Eenzame mensen houden het minder lang vol. Er is ooit een onderzoek gehouden onder Japanners. Zij blijken langer te leven en in veel mindere mate aan hartkwalen te overlijden dan Amerikanen. Dat, is men geneigd te denken, zal wel te maken met het vetgehalte van het voedsel. Maar dat is niet waar: Japanners eten juist zeer vet. Een andere plausibel ogende veronderstelling: die vatbaarheid ligt verankerd in de genen. Het opmerkelijke was echter dat Japanners die naar Amerika emigreerden en daar integreerden in de samenleving, in dezelfde mate last kregen van hartkwalen als 'autochtone' Amerikanen. Zo krachtig werken de genen klaarblijkelijk ook weer niet. Het vermoeden is nu dat de collectivistische leefstijl van de Japanners met zijn sterke sociale banden de gezondheid bevordert. En de veel meer individualistische leefstijl van de Amerikanen heet dan ziekmalcend te zijn. Dat idee is nog bevestigd doordat een groep Japanners in Amerika werd aangetroffen, die zich maar zeer beperkt integreerde en die de oude sociale banden intact probeerde te houden. Zij hadden nauwelijks last van hartkwalen, ongeveer net zo weinig als de bevolking van hun vaderland. Het klinkt allemaal wat magisch. Er bestaat kennelijk een vorm van communicatie tussen de buitenwereld van de sociale relaties en de binnenwereld van de organen. Maar hoe verloopt zoiets? Hoe kan het hart 'aanvoelen' dat ik mij in de steek gelaten voel door mijn vrienden, het overlijden van mijn vrouw niet kan verwerken, mij beroerd en in de war voel? Het antwoord luidt: dat komt WETENSCHAP,

door het menselijk brein. Het brein is de verbindingsschakel tussen buitenwereld en binnenwereld. Het is de taal<: van het brein alle mogelijke informatie te verwerken en signalen te ordenen; zowel de signalen afkomstig van de buitenwereld als die van het lichaam. Vanuit de buitenwereld kunnen allerlei soms verontrustende impulsen tot het brein doordringen - ruzie met de buren, auto die niet wil starten, ziekte van kind, problemen op het werk. Al deze impulsen zetten het brein onder druk, bij sommige mensen zelfs tot een niet meer te dulden druk. Als nu de druk vanuit de omgeving te sterk wordt, kan het brein ontregeld ral<:en. En als het brein ontregeld raal<:t, kan dat slecht uitpakken voor het lichaam. PUZZEL

Dl Guido Godaert is klinisch psycholoog en verbonden aan de Universiteit Utrecht. Hij wilde uitzoeken op wat voor manier psychologische factoren van invloed zijn op het lichaam. Om nauwkeuriger te zijn: hij wilde weten wat het gevolg is van stress op het menselijk afweersysteem. Daarover was al het een en ander bekend. Zo is vastgesteld dat voor en na het overlijden van een partner het immuunsysteem van de achtergeblevene verzwalct. Daarmee is overigens nog niet gezegd dat zo'n verzwalcking is bewerkstelligd door die dramatische gebeurtenis. Deze kan ook veroorzaalct zijn door een algehele verandering van het leefpatroon - slechter eten bijvoorbeeld. In samenwerking met andere psychologen en immunologen bedacht Godaert daarom een laboratoriumexperiment. Een proefpersoon werd gevraagd een moeilijke puzzel op te lossen. Nadat die opdracht was voltooid, kwam er een tweede persoon binnen. De proefpersoon kreeg vervolgens de opdracht de nieuwkomer uit te leggen hoe deze de puzzel moest oplossen. Eén ding was de proefpersoon (niet toevallig een leraar) echter onbekend: die tweede persoon zat in het complot van de onderzoekers en had tot taal<; vol te houden dat hij er niets van begreep. De proefpersoon was dus altijd gedoemd te falen in zijn opdracht. Voor en na het experiment werd bloed afgenomen bij dergelijke proefpersonen. De vraag die Godaert bezighield - namelijk of deze vorm van stress gevolgen heeft voor het immuunsysteem - kon positief worden beantwoord: "Het gaat hier om een kortdurende, milde belasting; helemaal niet dramatisch, de mensen voelden zich alleen iets geïrriteerder dan normaal. Niettemin bracht deze belasting al een vrij drastische verandering in aantallen cellen van het immuunsysteem teweeg. Zoiets hoeft nog niet echt consequenties te hebben voor de gezondheid. Het toont echter wel aan dat het immuunsysteem gevoelig is en reageert op stress. Net zoals de bloeddruk omhoog gaat en de hormoonspiegel verandert, zo blijkt ook het immuunsysteem te kunnen reageren." Daarmee was het experiment nog niet afgelopen. Godaert was ook nieuwsgierig of personen die chronisch onder stress staan anders reageren op zo'n experiment dan degenen bij wie dat niet het geval is. Er blijkt inderdaad een aanzienlijk verschil te bestaan. Personen met relatief weinig stress, ondergaan bij eerdergenoemd experiment veel scherpere schommelingen van hun immuunsysteem dan personen met veel stress. Bij de laatsten reageert het organisme nauwelijks. Dat zou erop kunnen wijzen dat

CULTUUR a) SAMENLEVING

- MEI

199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen