VU Magazine 1995 - pagina 267

zinnig om als wetenschapper het Nederlandse optreden van destijds aan te klagen. De historicus moet met een onbevangen blik naar het verleden kijken en de gebeurtenissen van destijds in hun toenmalige verband bekijken. Zij verwijten bijvoorbeeld de Amsterdamse socioloog Bieman dat hij vanuit de kennis van het heden redeneert en dat hij partijdig en moraliserend te werk gaat. Het standpunt van Fasseur en Wesseling wordt vooral door schrijver Rudy Kousbroek bikkelhard, op scherp polemische wijze, bekritiseerd. Die zogenaamde wetenschappelijke onpartijdigheid van Fasseur is wat Kousbroek betreft een facade waarachter een onwil schuilgaat om werkelijk

pijnlijke aspecten van het koloniale verleden op het spoor te komen. "Het komt voort uit een ideologie, veilig gepantserd in onbewijsbaarheid. Het was niet de opdracht. Er was niet om gevraagd. Waarom verder zoeken naar ongerechtigheid." Volgens Rudy Kousbroek is er een direct verband tussen de opvatting van veel historici dat je niet met de huidige maatstaven over het verleden mag oordelen en het Nederlandse politiek klimaat waarin spraalcmakende groepen er bijna in slagen om Poncke Piincen zijn visum te ontzeggen of een schrijver veroordeeld te krijgen. Sommige vormen van onpartijdigheid zijn nauwelijks te onderscheiden van medeplichtigheid.

Boerenverstand Nederland is de kraamkamer van de Europese landbouw. Vrijwel alle vondsten die de produktie en de kwaliteit kunnen opvoeren zijn hier gedaan. Dat moest ook wel, want we hebben een dichtbevolkt land en betrekkelijk weinig landbouwgrond beschikbaar. Land- en tuinbouw zijn er glansrijk in geslaagd om een bloeiende bedrijfstak te worden die niet alleen overal bewondering oogst, maar bovendien vijftig miljard gulden in het laadje brengt. Maar de produktiviteit is zo toegenomen dat ze, na aanvankelijke een zegen te zijn geweest, nu een probleem dreigt te worden. En dat zeggen niet alleen miheubeschermers, maar bijvoorbeeld ook de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), de denktank van de regering. In heel Europa, maar vooral in Nederland is spralce van forse overcapaciteit. Zowel milieuproblemen als te hoge subsidies bedreigen de Europese landbouw. En vooral in Nederland is de strijd om te overleven zeer grimmig aan het worden. De WRR verwacht dat het aantal boeren drastisch zal verminderen en dat de overblijvers bovendien af zullen moeten van een bedrijfsvoering die is gericht op groei, schaalvergroting en meer technologie. Veel te lang hebben de boeren en hun organisaties gedacht dat ze alle problemen aan konden; eerst rekenden ze op onvoorwaardelijke bijstand van de zijde van politici

'Oostindisch doof' bevat een discussie op het scherpst van de snede, die zowel in politiek als in wetenschappelijk opzicht buitengewoon spannend is. Het leuke van het boek is dat het ook precies laat zien waar de intellectuele en persoonlijke scheidslijnen en loyaliteiten lopen. Fasseur en Kousbroek bijvoorbeeld staan diametraal tegenover elkaar. En toch bewonderen ze elkaar ook weer. Maar ja, allebei in Indië geboren, dat schept een gevoelsmatige band. Voor zo'n tegenstander heb je respect, (KN)

Remco Meijer: 'Oostindisch doof - het Nederlandse debat over de dekolonisatie van Indonesië', Bert Bakker, f. 29,90

(vooral van die van het CDA) en later op nieuwe technologische mogelijkheden. Maar langzamerhand lijkt de wal het schip te keren. Sinds begin 1994 werd begonnen met een onafhankelijk georganiseerd 'Nationaal Debat Nederlandse Land- en Tuinbouw', groeit nu eindelijk het inzicht dat boeren en tuinders een communicatieprobleem hebben, met name een fikse vertrouwenscrisis met het publiek. Maar verder zijn de eerste resultaten van het debat weinig hoopgevend. De boeren- en tuinderswereld is sterk verdeeld, met als resultaat dat er niets gebeurt, alle mooie 'platformdiscussies' ten spijt. Men zit in een vicieuze cirkel van steeds minder marktpotentieel, een technologie die niet meer voldoet en een conservatieve landbouwpolitieke ideologie. En vooral met de dreiging van het eigen faillissement. Per jaar krijgt de sector weliswaar negen miljard subsidie (en dat is evenveel als de totale Betuwelijn of de uitbreiding van Schiphol kost), maar toch is de toekomst somber. Als er ergens een doorbraalc uit een impasse nodig is, dan toch aan het groene front. Hier helpt geen nationaal gevoerde discussie meer over de eigen belangen, maar zoals de WRR al aangaf - alleen een Europees debat over opties voor een duurzame landbouw in de eenentwintigste eeuw. Als Nederland daarbij het voortouw neemt kan het opnieuw de kraamkamer worden, ditmaal voor het gezonde boerenverstand van Europa.

WETENSCHAP,

CULTUUR

&) SAMENLEVING 2S

- JUNI

199s

RADIKAAL Vervolg van pagina 24

len, waarin christelijk geloof, sociale rechtvaardigheid, geestelijke weerbaarheid en principiële geweldloosheid werden samengesmeed tot één geheel. Dit christen-socialisme, zegt dr Herman Noordegraaf die eind vorig jaar promoveerde op een omvangrijke biografie van De Ligt, heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van "een hoger niveau van moreel bewustzijn" in de kerken. Die invloed geldt niet alleen het denken binnen de kerken over de negatieve aspecten van het industrieel kapitalisme, maar vooral ook kerkelijke standpunten die betrekking hebben op het vraagstuk van oorlog en vrede. Die invloed strekt zich uit via een vermaarde 'rooie dominee' als /./. Buskes, tot andere progressief christelijke fenomen uit de tweede helft van onze twintigste eeuw; het IKV bijvoorbeeld, en de PPR, en alle Jan Nico Scholtens en Aantjes-achtigen. Zonder uitzondering zijn zij verwant met, zo niet schatplichtig aan, het gedachtengoed van Bart de Ligt. Toch geldt de stelling waarmee dit stukje begon ook voor De Ligt. Ook zijn radikalisering hield geen halt bij een christen-socialistische ideologie. Aanhoudende conflicten met kerk èn politieke overheden brachten h e m als gezegd uiteindelijk tot het anarchisme en een definitief afscheid van het christendom, (GJP)

Herman Noordegraaf: 'Niet met de wapenen der barbaren - het christen-socialisme van Bart de Ligt', Ten Have, f. 49,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen