VU Magazine 1995 - pagina 412

literatuur wil schrijven en de natuur wil bezingen, waarschuwen zijn vrienden hem daarvoor: "En terwijl dat arme, blinde en domme volk terug de slavernij ingaat, kunt gij in uw stuk van een hoerenhof de schoonheid van het moment bezingen... de meerlaan die fluit in de regen, en het geritsel der bladeren van de populieren. Maar zal dat een boek zijn, of zal dat integendeel snert zijn?" LIVE-REPORTAGES

Boon is een raar soort wereldverbeteraar. Hij heeft veel gewerkt voor communistische, en andere linkse tijdschriften, en veel van de fragmenten in 'De Kapellekensbaan' gaan daarover. Na verloop van tijd werd hij er bij die bladen meestal weer uitgesmeten. Terecht. Zijn aanwezigheid in die kringen was eigenlijk volledig misplaatst, ledere vorm van marxistisch vooruitgangsgeloof was hem vreemd. Zijn wereldbeeld was uiterst pessimistisch; een pessimisme dat zich niet alleen uitstrekt tot de wereld maar zelfs tot het weer. Zoals een van de personages opmerkt tot boontje: "in uw boeken regent het altijd". Deze spanningen worden in 'De Kapellekensbaan' en 'Zomer te TerMuren' onophoudelijk besproken. Het zijn echte kletsboeken. Voortdurend worden er verhalen en belevenissen verteld, discussies gevoerd, wordt er commentaar op eikaars activiteiten geleverd, gemopperd en gelachen. Dat alles verschaft deze twee boeken van Boon een hevig gevoel van intimiteit. De lezer wordt als het ware de huiskamer van de schrijver en zijn vrienden binnengetrokken, uitgenodigd een stoel te pakken, aan te schuiven en aan het lopende gesprek deel te nemen. Vertel zelf eens een verhaal. Op de beeldbuis is tegenwoordig leality-tv in zwang: de camera op zoek naar echte emoties in het alledaagse leven. De niet onlogische vooronderstelling is dat echte gebeurtenissen de kijker heviger beroeren dan gefantaseerde; op zoek naar het drama in het gewone. Boon bedreef een soort reality-liteiatuui: de lezer is getuige van het alledaagse bestaan van de schrijver boontje en zijn vrienden. De intimiteit van deze reality-literatuur wordt nog verhevigd doordat, zoals Jos Muyres het noemt, de gesprekken de indruk mal<en live te zijn opgenomen. Het zijn iiVe-reportages waarbij rechtstreeks

wordt overgeschakeld naar de huiskamer van de schrijver, waar hij en zijn vrienden druk bezig zijn met het schrijven van een boek; een boek dat niet toevallig 'De Kapellekensbaan' heet. De permanent aanwezige literaire camera registreert hoe de vrienden de schrijver verhalen dicteren en hoe ze commentaar leveren op de voortgang van het boek. Niet alleen de verhalen, anekdotes en dromen worden opgeschreven maar ook de kritiek erop. Het boek heet volgens sommige van de vrienden van boontje bijvoorbeeld te chaotisch, te vormeloos, een "zee, een plas, iets dat op niets trekt". Door het live-reportage-achtige karakter van de boeken komen de personages zeer nabij, ze zijn bijna aanraakbaar geworden. Er bestaat nauwelijks afstand. Als lezer ben ik de rechtstreekse getuige van het ontstaan van een boek, ik sta als het ware midden op de werkplek. Dat ik als lezer in de jaren negentig weet dat de boeken van Boon veertig tot vijftig jaar geleden geschreven zijn, is irrelevant; ze spelen zich nu, op dit moment, af; in een eeuwig heden. Schrijven en lezen lijken samen te vallen. Het is dat ik als lezer weet al een heel afgerond boek in handen te hebben, anders zou ik nog gaan denken dat iedere bladzijde die ik lees, precies op dat moment wordt geschreven; de inkt nog nat. De modernistische verteltechnieken frustreren niet de betrokkenheid; integendeel, ze sleuren de lezer het boek in. De lezer maal<;t als het ware deel uit van het gezelschap van vrienden van boontje, bijna wordt hij zelfs mede-auteur. Een afstandelijk oordeel over het gelezene is nauwelijks nog mogelijk, alle afstandelijke oordelen staan trouwens al in het boek zelf. GEPEUPEL

Er zit ook iets prettig samenzweerderigs in 'De Kapellekensbaan'. Het is

WETENSCHAP,

CULTUUR

&) SAMENLEVING

42

- SEPTEMBER

Omslagillus tra ties van 'De Kapellekensbaan' (ondei) en Zomer te Ter-Muren (boven) 'wij' tegen de rest van de wereld. En dat 'wij' is niet alleen de schrijver met zijn vrienden, maar heeft ook betrekking op de lezer, tenminste als die zich een klein beetje identificeert met de personages in het boek. Het is een goedaardige samenzwering van gelijkgezinden die geïnteresseerd zijn in moderne kunst en literatuur en die zich betrokken voelen bij de wereldproblemen. Onder elkaar kunnen ze schelden op de wereld: op het onbegrip voor moderne kunst, de terugkeer van het fascisme in een nieuw jasje, het gevaar van de atoomsplitsing, de klakkeloze aanbidding van wetenschap en techniek, het verraad van de linkse leiders. Aan een half woord hebben ze genoeg. Wat ze delen is een hartochtelijke afkeer van de naar de afgrond rennende beschaving. Die samenzweerderigheid vind ik een van de grootste attracties van het boek. Gesterkt door het vertrouwen en het begrip van de kleine kring is het mogelijk de buitenwereld tegemoet te treden. In het gevoel onder elkaar te zijn met gelijkgestemden, schuilt echter ook een niet onaanzienlijk gevaar: 1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen