VU Magazine 1995 - pagina 392

tes' te duiden, Japanners zelf zijn zich maar al te bewust van de ambivalentie van stilte. Als een Japanse vrouw zegt dat ze gedurende de tijd dat haar echtgenoot overspel pleegde stilte heeft bewaard, dan kan ze daarmee van alles uitdrukken: bescheidenheid, toestemming, geduld, afkeer of verzet. En als een Japanse man geen genegenheid toont aan zijn vrouw, dan kan er meer in het spel zijn dan schaamte alleen. Zijn mannelijke waardigheid kan in het geding zijn, of hij toont juist dat hij oprecht van zijn echtgenote houdt. Echte liefde laat zich nu eenmaal niet in woorden vangen. Het Japanse streven naar zwijgzaamheid blijft echter een worsteling. Taalwetenschapper Lebra van de Universiteit van Hawaï constateerde tijdens een therapiesessie in Japan dat de gespreksleider een nogal autoritaire rol aanneemt en de deelnemers als het ware 'beveelt' maar vooral vrijuit te spreken. Een andere onderzoeker observeerde hoe Japanse toeristen op Hawaï werden sufgepraat door Amerikaanse volgelingen van de hara-krishnabeweging. De Japanners kregen geen kans zich in de woordenstroom te mengen en trokken zich daarom maar terug in een passieve stilte. Ze zijn gewend niet te interrumperen als iemand tegen hen praat. LUCHTVERVUILING

Dat stilte nuttig kan zijn, behoeft geen betoog. Alle culturen kennen momenten en rituelen die stilte ontlokken. Wat sommigen zorgen baart, is de (volgens hen toenemende) intolerantie voor stilte in westerse culturen. Daar is iedereen gewend aan een voortdurend bombarderaent van geluid en is stilte een communicatief vacuüm dat zo snel mogelijk dient te worden opgevuld. Mensen worden voortdurend beoordeeld op hun verbale capaciteiten. Wie zich in stilte afzondert, onttrekt zich aan het sociale verkeer.

WETENSCHAP,

CULTUUR

Popmuzikant Henny Viienten, die zich naar eigen zeggen ook schuldig maalct aan 'luchtvervuiling', drukte het zo uit: "Onze cultuur kan niets met stilte. Een stilte 'valt' ook alleen maar bij ons. Meestal is het woord 'stilte' een bevel. En als er om stilte wordt gevraagd, dan is dat om iemand anders weer geluid te laten voortbrengen. Zo moet stilte ook voor onze kinderen wel iets negatiefs worden". ('Onder woorden', Sdu, 1992). Wie echter goed weet om te gaan met stilte, kan zelfs in een rumoerige samenleving winst boeken. Vorig jaar analyseerden onderzoekers van de Universiteit van de Provence de toespral<:en van de voormalige Franse president Fiancois Mitterrand. In 1974, toen hij de verliezende kandidaat was in de race om het presidentschap, bestond dertig procent van zijn speeches uit stiltes. Tien jaar later - Mitterrand was inmiddels president - liep dit op tot veertig procent. De gemiddelde lengte van zijn pauzes was toegenomen van 0,8 tot 2,1 seconden. Afgezien van het gegeven dat oudere mensen doorgaans langzamer spreken mag gerust worden aangenomen dat een gevestigd staatsman zijn gewichtige woorden graag rustig in de zaal laat bezinken. In 1973 had president Georges Pompidou zijn gehoor gekweld met een toespraak die voor 53 procent uit stiltes bestond. Het is niet bekend of de resterende 47 procent is volgeklapt of volgefloten, of dat de zaal ademloos luisterde naar het zwijgen van monsieur Ie président.

Literatuur: Adam Jaworski; The power of silence - social and pragmatic perspectives. Sage Publications, Newbury Park (USA), 1993. Deborah Tannen en Muriel Saville-Troike (red.); Perspectives on silence. Ablex publishing corporation, Norwood (USA), 1985.

a) SAMENLEVING

- SEPTEMBER

199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen