VU Magazine 1995 - pagina 438

Goethe voerde voor zijn kleurentheorie allerlei waarnemingen uit. Als je die waarnemingen analyseert, valt daar weinig op aan te merken. Met andere woorden, ook hier krijg je de indruk dat Goethe met dezelfde methoden werkt als de tegenpartij. Hij past dus gewoon in het hoofdstuk 'natuurwetenschap'."

als je met mensen praat die zeggen niets te geloven, blijkt toch dat ze denken dat er meer is dan het bestaande. Dat is óók een geloof. "Zie ook het socialisme en marxisme. Ik ben jarenlang regelmatig in de DDR geweest en daar praatten ze over het marxisme niet anders dan een christen over zijn geloof. Voor veel mensen is de natuurwetenschap een geloof geweest; kijk maar naar het materialisme eind vorige eeuw. Vaak functioneren natuurwetenschap en techniek als remplacanten van het christelijk geloof. Ik denk ook dat de meeste mensen iets nodig hebben om op terug te grijpen, om zin aan het leven te kunnen geven."

Maar..J Het addertje onder het gras is dat hij al precies weet wat er uit moet komen en dat hij niet bereid is de interpretatie van een tegenstander serieus te nemen." Is dat nu niet precies datgene wat zijn houding onwetenschappelijk maaktl "Ik zou niet willen zeggen dat de wijze waarop Goethe werkt geen wetenschap is. Hij stelt vragen aan de natuur. Ook de creationist stelt vragen, bijvoorbeeld hoe oud die fossielen nu precies zijn. Alleen de antwoorden die hij vervolgens krijgt, passen precies in datgene wat hij graag wil; ze passen in 'Genesis'. Maar het is moeilijk van zulke mensen te zeggen dat ze geen goed wetenschappelijk werk zouden verrichten. "Het probleem zit hem niet zozeer in de vraagstellingen maar in de wereldbeelden. Kijk naar de alternatieve biologie: je kunt onbespoten groenten kopen - appels waar een wormpje uit kruipt maar als ik vraag waarom die groenten moeten worden gekocht, blijkt dat er sprake is van een ander wereldbeeld: een waarin de wereld levend heet te zijn. Als ik het daar niet mee eens ben, zijn we uitgesproken. We praten dan op verschillende golflengtes. Maar als die wereldbeelden worden gekoppeld aan milieuvraagstukken, wordt het echt gecompliceerd; dan hebben die critici soms gelijk als ze zeggen dat de natuur eraan gaat. Maar daarmee stel je ook een heel ander probleem aan de orde: hoe ver mag de wetenschap gaan met het onderzoeken en het manipuleren van de natuur? En omdat de wetenschap daarin wel eens te ver gaat, doen alternatieve theorieën het zo goed. "Laten we nou eerlijk zijn. Als je toch de keuze hebt tussen wereldbeelden die lichtelijk op een geloof lijken, is het leuker om in prachtige volzinnen te beweren dat wij de ademende aarde misbruiken, dan om te zeggen dat mijn wereldbeeld een wiskundige formule is."

Natuurwetenschap geeft toch geen zin aan het levend "Nee, maar natuurwetenschap geeft blijkbaar wel antwoord op fundamentele vragen. De evolutietheorie geeft antwoord op vragen over het ontstaan van het leven en de ontwikkeling daarvan. Dat zijn in wezen geloofsvragen. Daar is iedereen naar op zoek, ik ook. Is er wel zo'n principieel verschil tussen een creationist en een evolutionist?

"Het is leuker om in prachtige volzinnen te beweren dat wij de ademende aarde misbruiken, dan om te zeggen dat mijn wereldbeeld een wiskundige formule is."

Ligt het verschil niet vooral hierin dat een creationist uitgaat van onbetwistbare leerstellingen, terwijl de evolutie-theorie gebaseerd is op onderzoek naar de werkelijkheid, waarbij de aanhangers hun theorie altijd nog kunnen bijstellend "Een creationist kan zeggen dat hij de evolutietheorie verwerpt omdat die niet in de bijbel staat en het scheppingsverhaal wel. Maar zulke argumenten gelden niet in de wetenschap. Een slimme creationist zal dat dan ook niet als argument aanvoeren; die zegt bijvoorbeeld dat de evolutiebioloog alle mogelijke verschijnselen in de natuur inpast binnen zijn theorie, maar dat bijvoorbeeld de ouderdomsbepalingen van fossielen helemaal niet kloppen. Het merkwaardige is dan, dat de creationist dezelfde 'empirische' argumentatie hanteert als de evolutiebioloog. Daardoor ontstaat de indruk dat hij hetzelfde doet."

Een koekje van eigen deegl "Inderdaad, en creationisten zijn slim genoeg om de zwakke punten van de evolutietheorie aan te roeren. Een goede bioloog erkent ook dat de evolutietheorie haar feilen kent. Dan is hij een goede wetenschapper en geen gelovige. Maar een goede theorie krijgt al snel de status van waarheid. En tja, waarheid is toch geloof."

Waarom interesseert u zich zo voor de alternatievelingen van twee eeuwen geleden, de romanticil "Het leuke is de verbinding tussen de alfa- en de bètakant van het vak. Bovendien hebben de romantische natuuronderzoekers wel degelijk iets bereikt. Uiteindelijk loopt zo'n stroming toch weer dood omdat een organistisch wereldbeeld zijn beperkingen kent. Als ik mechanistisch denk kan ik in een dood lichaam snijden en de natuur op fysisch-chemische wijze onderzoeken. In het organische denken zijn zulke experimenten niet toegestaan. Je mag objecten wel met een microscoop bestuderen, maar ze niet

Wetenschap heeft de pretentie iets anders te zijn dan een geloof. "Een ander voorbeeld. Goethe accepteerde het mechanistische wereldbeeld van zijn tijd niet. Hij grijpt daarentegen terug op het oudere organicisme, waarin de natuur één levend geheel is. Telkens als hij Newton aanvalt doet hij dat omdat diens wereldbeeld in strijd is met het zijne. Dat is verwant met de houding van creationisten die het wereldbeeld van de evolutie niet kunnen accepteren. WETENSCHAP,

CULTUUR

6) SAMENLEVING

12.

- OKTOBER

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen