VU Magazine 1995 - pagina 386

FEATURE

MARK

DE

TRAA

TAAL

VAN

DE STILTE In onze westerse cultuur is geluid de regel en stilte de uitzondering. Zwijgers worden overtroefd door praters, pauzes zijn al gauw pijnlijk. Toch zijn er culturen waar grappen worden gemaakt over onze praatzucht. Daar weten ze stilte te waarderen, omdat die vaak veelzeggender is dan geluid.

O

ld Shatterhand schoof op zijn buik door het gras richting het kampvuur van de vijand. De afstand was maar tweehonderd passen, toch deed Old Shatterhand er meer dan een half uur over. "Ik lag nu vlak achter de tent van buffelhuid die aan het opperhoofd toebehoorde, en de mannen die aan het vuur zaten, bevonden zich hoogstens vijf meter voor mij. Zij voerden een levendig gesprek, in het Engels, en toen ik mijn hoofd een beetje vooruitstak om hen te kunnen zien, zag ik dat het vijf blanken en drie Indianen waren. De Indianen zeiden bijna niets. Slechts blanken worden luidruchtig bij een kampvuur. Indianen integendeel, zwijgzaam en voorzichtig als ze zijn, gebruiken juist dan de gebarentaal." (De zoon van de berejager. Het Spectrum, 1980). Karl May liet zijn held het onmiskenbare geluid van de grote groene vuurpad produceren en even later dook zijn bloedbroeder Winnetou op uit het niets. Ook het opperhoofd van de Apaches staat te boek als een gereserveerd type, maar is nog altijd een kletskous vergeleken met Witte Vedei. De Indiaanse mald-cer van Arendsoog spreekt het liefst in one-liners en bezit alle kenmerken van de spreekwoordelijke stoïcijnse en zwijgzame roodhuid zoals die zo dikwijls figureert in westerns. Het stereotype van de silent Indian is in de sociolinguïstiek een bekend fenomeen dat de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika nog altijd achtervolgt. Een indiaan zegt how of ugh of nog minder en laat vervolgens zijn blanke gesprekspartners over zich heen walsen. Het zwijgzame gedrag leidt tot onbegrip en doet het toch al kwetsbare imago van de indianen geen goed. In 1978 deden drie Amerikaanse psychiaters onderzoek naar de persoonlijkheid van de Tanaina-indianen. Ze oordeelden onder meer dat de indianen "beperkte cognitieve vaardigheden" hebben, "starre antwoorden" geven en dat "hun responstijden erg traag" zijn. WETENSCHAP,

CULTUUR

Het is belangrijk te weten dat dergelijke bevindingen zijn verkregen door westerse onderzoekers. Het loont de moeite om de zaal<: vanuit het indiaanse perspectief te bezien. Wie de geluidsbanden met de interviews afluistert (zoals een andere Amerikaanse onderzoeker later deed), hoort een vrijwel onafgebroken woordenstroom van de ondervragers. De indianen kwamen er gewoon niet tussen. Van de hedendaagse Apaches is bekend dat ze van de weeromstuit maar grappen zijn gaan mal<:en over het oeverloze gebabbel van blanken. In westerse samenlevingen kampt stilte met een slecht imago. Stilte wordt algemeen beschouwd als het ontbreken van geluid. Strikt genomen is dat natuurlijk juist, maar die negatieve benadering suggereert dat er iets mis is met iemand die zwijgt. Een feestje waar om de haverklap 'een dominee voorbij komt' - een uitdrukking voor een plotselinge hapering in de conversatie - wordt als saai bestempeld en levert soms zelfs pijnlijke situaties op. Met je buren zwijgend in de lift staan, dat kan écht niet. MACHINE

Ondanks de vele voorbeelden van de verschillende functies die stilte kan vervullen, zijn wetenschappers het niet eens over de precieze status van stilte. Maakt stilte deel uit van taal? De Indiase filosoof dr S.N. Ganguly meent van niet. Hij schrijft: "Stilte is stilte en geheel verschillend van elke soort taal. Stilte is de begrenzing van de wereld die we met taal kunnen beschrijven en een grens kan nooit deel uitmaken van het gebied dat wordt afgebakend. Het oog maalct zelf immers ook geen deel uit van het blikveld." Ganguly krijgt gelijk van de Amerikaanse onderzoeker dr Daniel Maltz, die een studie verrichtte naar de stiltebeleving bij twee religieuze groeperingen in zijn land. De

e) SAMENLEVING

16

- SEPTEMBER

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen