VU Magazine 1995 - pagina 437

een zekere basiskennis van de natuurwetenschappen tot pakweg 1800 aardig uit de voeten. Het probleem ontstaat echt in de negentiende eeuw. In 1817 verscheen een Duits scheikundeleerboek dat uit drie bandjes bestond. De tweede druk verscheen in 1827 en besloeg zes delen. De derde druk uit 1840 omvatte een meter. In de kortst mogelijke tijd breidt de kennis zich enorm uit. Geen mens is nog in staat die volledig te absorberen. Er moeten keuzes worden gemaakt en wie keuzes maakt, specialiseert zich."

"Het hangt ervan af wat je onder een universele geleerde verstaat. Leo Vroman is een goede dichter die ik met genoegen lees, maar hij is ook een goede bioloog, fe zou hem kunnen rekenen tot de universele geleerden, maar dan wel in het tijdperk van de specialisatie. Toegegeven, tegenwoordig is het moeilijker dan in de tijd van Von Humboldt en Goethe. De huidige hardwerkende student heeft niet zoveel tijd om mooie romans te lezen of zich in andere valcgebieden te verdiepen.

Ik hooi ook van mensen binnen de natuurwetenschappen dat ze eikaars speciahsmen niet meer begrijpen. "Een typisch voorbeeld is de wetenschapsbijlage van een krant als NRC-Handelsblad. Begrijpt u echt wat daar allemaal in staat? Soms krijg ik het idee dat ze zo'n wetenschapsbijlage alleen maar hebben omdat het nu eenmaal zo hoort; alle kranten doen dat. Maar als je die artikelen probeert te begrijpen dan blijkt dat je zelfs met een behoorlijke, degelijke natuurwetenschappelijke basiskennis er niet altijd | uit komt. Ik kan moeilijk toegeven er '1 helemaal niets van te begrijpen, maar het is wel zo dat sommige verhalen moeilijk te volgen zijn. Dat is toch een bewijs hoe zelfs op het niveau van een krant de specialisaties uiteen groeien. En dat terwijl je zou verwachten dat een dagblad de wetenschap populariseert. Maar is werkelijke popularisatie wel mogelijk bij moderne fysica of scheikunde? Ik heb mijn twijfels daarover. Als een wetenschap op mathematische wijze wordt beoefend, is dat dan nog in een verhaal uit te leggen? Dat is heel moeilijk. Lees de boeken maar van Stephen Hawking of van 't Hooft. Die mensen proberen te populariseren, maar dan nog blijken hun verhalen niet zo gemakkelijk te begrijpen. Dat vergt al heel wat voorkennis."

Als ik ben opgegroeid in een meer literaire en politieke cultuur, zal ik dan op wat latere leeftijd nooit meer goed in natuurwetenschap kunnen worden! "Dat ligt er aan. U kunt orchideeënspecialist worden. In de amateurwereld van de biologie kom je zulke deskundigheden regelmatig tegen. En hoeveel geleerden wordt het leven niet zuur gemaakt door artikelen van amateurgeleerden die een nieuwe relativiteitstheorie hebben ontwikkeld, waarin de echte fysicus soms I slechts met heel veel moeite de fout '1 kan ontdekken? Die amateurgeleerde is namelijk met een ander wereldbeeld opgegroeid. Wie gaat studeren leert in korte tijd elke vorm van alternatief denken af. De gebruikelijke wetenschappelijke werkwijze levert de beste resultaten op; alternatief denken is uit den boze. Dat was in het verleden ook al zo. In de zestiende eeuw werd een molenaar die een prachtig maar bijzonder vreemd systeem voor het heelal had bedacht, bijna als ketter veroordeeld. "We hebben altijd het idee dat wie gestudeerd heeft, slimmer is dan degene die dat niet heeft gedaan. Dat is een ongelooflijk misverstand. In het verleden hebben veel mensen niet de kans gehad om te studeren. Als die mensen op eigen houtje gaan nadenken, kan daar veel fraais uit voortkomen, dat volstrekt indruist tegen algemeen geaccepteerde gedachten. Geen bioloog op de universiteit die niet is opgevoed met de evolutietheorie; geen fysicus of chemicus die een opleiding krijgt zonder de gedachte dat atomen bestaan. Hoogleraren hebben hun studenten niet rechtstreeks gedicteerd dat de evolutie een bewezen feit is, of dat er atomen bestaan. Niettemin zijn hun formuleringen blijkbaar zo aantrekkelijk geweest en hun theorieën zo succesvol, dat ze werden overgenomen; wie een willekeurige bioloog vraagt of hij in de evolutietheorie gelooft, zal daar een bevestigend antwoord op krijgen; daarin gelooft hij. Alternatieven wijst hij af. De meeste biologen geloven niet in de creationische opvatting dat God de wereld heeft geschapen."

"We hebben altijd het idee dat wie gestudeerd heeft, slimmer is dan degene die dat niet heeft gedaan. Dat is een ongelooflijk misverstand."

Toch halen die boeken hoge oplagen. "Er is ook een tijd geweest dat alle boeken over de Middeleeuwen goed werden verkocht. Die stonden dan in een kast. Toch wil ik niet zeggen dat specialisatie per definitie tot onbegrijpelijkheid leidt. Geert Mak bijvoorbeeld, heeft een boek geschreven over de geschiedenis van Amsterdam, en dat heeft hij op een uiterst aantrekkelijke wijze gedaan. De meest extreme wetenschapper die helemaal niets van geschiedenis weet, is in staat een dergelijk boek te begrijpen en ervan te genieten. Een dergelijke vorm van specialisatie leidt tot een leesbaar resultaat. Een boek over Middeleeuwse oorkonden zult u als leek daarentegen minder aantrekkelijk vinden. Het is eenzelfde vorm van specialisatie, alleen wordt er meer kennis en specifieke belangstelling van de lezer verwacht. In de natuurwetenschap is dat allemaal nog extremer. Een geneeskundig boek over de anatomie van de neus leest men niet."

75 dat wel eenzelfde soort geloof als een religieus geloof! "Het is maar wat je onder geloof verstaat. Zelf ben ik rooms-katholiek opgevoed, maar de meesten van ons hebben dat geloof een beetje laten vallen en gaan niet meer naar de kerk. Ik voel mij nog steeds wel rooms-katholiek; er zijn hele stukken theologie die ik nog accepteer. Maar

Zijn universele geleerden als Goethe en Von Humboldt, die zich met zowel de cultuur als de natuurwetenschap bezighielden, tegenwoordig ondenkbaar geworden! WETENSCHAP,

CULTUUR

e) SAMENLEVING

II

- OKTOBER

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen