VU Magazine 1995 - pagina 144

te repareren valt. Je komt hier 'echte' mensen tegen, de schoonmakers, de mensen van de elektronische werkplaats. Dat heb je aan een universiteit minder; daar lopen astronomen nog wel eens met hun hoofd in de woUcen." Soms is het werk van Rutten spannend. "Doorgaans", zegt hij, "weet je nauwelijks wat er gebeurt met de gegevens die een onderzoeker meeneemt. Die komen en gaan en het duurt een tijd voor ze publiceren. Maar soms is iemand op zoek naar iets heel specifieks en dan deel je in de ontdekking. Een jonge onderzoeker uit Leiden dacht een tijdje geleden dat hij met de telescoop in Westerbork een 'dubbele bron' had opgespoord. Tussen zo'n bron en de aarde zit natuurlijk een hele hoop niets, lege ruimte, maar de straling van die bron komt alles bij ell<aar ook flink wat massa tegen, een meUcwegstelsel bijvoorbeeld. Die massa doet het licht afbuigen, wat weer tot gevolg heeft dat het vanaf de aarde lijkt alsof je met twee verschillende bronnen te maken hebt." Het idee van de dubbele bron was in de sterrenkunde al bekend, maar het verschijnsel was nog nooit werkelijk aangetoond. Rutten: "Die Leidenaar kwam hierheen om zijn waarnemingen uit Westerbork nog eens over te doen en te verfijnen. Hij wilde aantonen dat de spectra van die twee bronnen vrijwel identiek waren. Hij had geluk, we hadden die nacht uitzonderlijk goede atmosferische condities en we zagen de gegevens stap voor stap op het beeldscherm verschijnen. Het klopte allemaal, die jongen stond te springen van blijdschap en opwinding. Dat is over een paar maanden een artikel voor Nature, dat zagen we meteen. Ja, dan weet je weer even waarvoor je het allemaal doet."

"We krijgen stevige bezuinigingen te verwerken", zegt Rutten. "Onze Engelse directeur is er een aanzienlijk deel van zijn tijd aan kwijt." De Isaac Newton Group is een gezamenlijk Engels-Nederlands initiatief en de Engelsen leveren tachtig procent van de financiën. Zij krijgen dus ook het leeuwedeel van de waarnemingstijd. De Spanjaarden krijgen ook een deel, omdat zij de lokatie leveren en logistieke ondersteuning bieden. Wat overblijft is voor de Nederlandse onderzoekers. De Nederlandse overheid heeft nu het plan opgevat om misschien wel twintig tot dertig procent te bezuinigen op de gelden die naar instituten als dat op La Palma gaan. Een regelrechte ramp wil Rutten die bezuinigingen niet noemen. "In het verleden, zeg tien tot twintig jaar geleden, kon hier wel èrg veel", zegt hij. "Dat we een stukje terug moeten is niet eens ongezond. Maar ze draaien de duimschroeven nu wel héél stevig aan; dit is behoorlijk rigoureus. Het kan in onze service gaan schelen, want we kunnen die bezuinigingen niet opvangen zonder ook in de personele sfeer te beknibbelen. De bezoekende sterrenkundigen krijgen dan 's nachts niet langer de steun van twee mensen van ons team. Ze zullen het zonder de technicus moeten doen en dat is een behoorlijke handicap, want ze hebben het al druk genoeg met hun eigen werk." Dl. René Rutten: "Dat is over een paai maanden een artikel voor Nature, dat zagen we meteen."

Duimschroeven In de kantine schenkt Rutten nog een voorzichtig kopje koffie in. "We moeten zuinig zijn met water", zegt hij, staande tussen een stel merendeels Engelse collega's. "Alles moet de berg op worden gereden met vrachtwagens, dat is een belevenis op zich. Ze rijden hier naar onze maatstaven nogal stevig door." Na zijn opmerkingen over zuinigheid komt het gesprek bijna ongemerkt, en eigenlijk ook onvermijdelijk, terecht op geld. Dat onderwerp gaat de astronomen op de 'Vriendenrots' steeds meer bezighouden. WETENSCHAP,

Zoals overal waar bezuinigingen dwingen tot inkrimping van het personeelsbestand, is de motivatie van de personeelsleden van de Isaac Newton Group of Telescopes er niet direct op vooruit gegaan. De tijdelijkheid van het verblijf op La Palma begint tot hen door te dringen. Een deel van hen heeft altijd al een tijdelijk contract gehad, maar dat is zo vaak verlengd, dat ze inmiddels geworteld zijn op het eiland voor de Afrikaanse kust. Ze zijn getrouwd met eilanders en moeten stral<s misschien naar een andere broodwinning omzien. "Tsja, een cafeetje of zoiets", verzucht Rutten. Het is koud in de grote koepel waar de telescoop staat opgesteld. "We hebben ooit eens een paar astronomen op bezoek gehad", zegt Rutten, "die op Antarctica hadden gewerkt. Ze vonden het hier nog killer dan daar. Het kan vochtig zijn, je zit soms in de woUcen en dan wil de apparatuur nog wel eens bevriezen." En op de grond wijzend: "Op de ronde metalen schijf waarop we nu staan, draait de hele telescoop hierboven ons. Die heeft een doorsnede van vier meter en weegt alles bij ellcaar een tweehonderd ton. Het hele gevaarte kun je met je pink in beweging krijgen. Dat betekent dat het geheel bijzonder nauwkeurig valt te richten en ook dat is een reden voor onderzoekers om naar La Palma te komen." In een aparte kamer naast de koepel zijn twee mannen aan het werk bij een metalen bale. In die bal< worden de spiegels van de telescopen regelmatig van een nieuwe laag aluminium voorzien. Het is een gespecialiseerd en kostbaar karwei, maar het is noodzakelijk. De spiegels worden op den duur vuil en dat gaat ten koste van de nauwkeurigheid. Op dit soort onderhoudskosten valt maar weinig te bezuinigen. Wanneer je het niet bijhoudt, wordt de telescoop al gauw onbruikbaar. Vandaar dat de dreigende bezuinigingen vooral het personeelsbestand zal treffen. Buiten heeft de gierende wind de woll<;en uiteengejaagd tot mistflarden waar zo af en toe de zon doorheen prikt. "Rij nog even naar boven", raadt Rutten aan, "daar heb je een fenomenaal uitzicht in de caldeia, de kra< ter." Hij heeft gelijk, het uitzicht is, :; zoals het cliché wil, adembenemend. ü Dat is de wind trouwens ook en ik 2 besluit al snel weer naar beneden te

CULTUUR

&) SAMENLEVING

6

- APRIL

199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen