VU Magazine 1995 - pagina 40

Bij sommigen loopt een bobby zó uit de band, dat de wetenschap er mee is gediend.i Deel I van een vijfdelige serie over amateurwetenschappers: de astronoom.

Seml-ppof

'De grote heren waren we voor' Henk Nieuwenhuis (56) is directeur van het Eise Eisingaplanetarium en amateurastronoom. Veel amateurastronomen in ons land zijn aangesloten bij de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde, de NVWS. Die heeft allerlei werkgroepen: meteoren, kometen, kunstmanen. De amateurs die hierbij zijn aangesloten doen waarnemingen en werken die met elkaar uit. Dat is heel belangrijk. Een enkele waarneming telt niet mee. Zo'n observatie moet je ook bij anderen kunnen terugvinden. Als je in de sterrenkunde iets niet bevestigd kunt krijgen, dan kun je het wel vergeten - zeker als je amateur bent. De waarnemers van de werkgroepen sturen hun bevindingen door naar een landelijk punt en van daaruit gaat het de wereld over. Ongeorganiseerd kun je als amateur op het gebied van sterrenkunde eigenlijk niet wetenschappelijk werken, omdat je geen enkele referentie hebt. Ikzelf heb me altijd gespecialiseerd in het waarnemen van de maan en de planeten. Om de planeten draaien nog steeds niet continu ruimtevaartuigen en geen enkele officiële sterrenwacht houdt voortdurend een planeet in de gaten. Daar hebben ze geen tijd en geen mensen voor. Neem Mars. Amateurs houden nog steeds de seizoenswisselingen op die planeet in het oog. Is er veel bewolking? Is de poolkap groot? Zien we veel mist? Zien we stofstormen? Er zijn altijd wel amateurkijkers op Mars gericht. De resultaten worden in de werkgroepen uitgewerkt en vervolgens doorgestuurd naar België. Daar zijn ze op dit gebied nog iets actiever dan wij. Van daaruit gaat alles naar Engeland. Daar zit het overkoepelende orgaan van alle planeetwaarnemers over de hele wereld. De waarnemingen die daar binnenkomen, worden gebruikt door de 'echte' astronomen. Vooral de lange-termijnverschijnselen die zich op een planeet afspelen zijn bruikbaar. Je zou kunnen zeggen dat we het weer op Mars voortdurend in de gaten houden. Op Jupiter volgen we de verschijnselen in de wolkenbanden. Vorig jaar hebben de beroepsastronomen een oproep geplaatst in een aantal tijdschriften: amateurs, doe in juli en

ii

augustus vooral veel waarnemingen aan die komeetinslagen op Jupiter. Noteer alles, al is het nog zo simpel en stuur je gegevens in. Nou, dat is ook gebeurd. De Nederlandse waarnemingen, een paar honderd, heb ik uitgewerkt. Het was mijn laatste klus als waarnemingsleider van de Werkgroep Maan en Planeten van de NVWS. Het was werkelijk een prachtige afsluiting. Al tientallen jaren houd ik de maan en de planeten in het oog. In mijn achtertuin heb ik een sterrenwacht gebouwd met een kijker van twaalf centimeter diameter. Begin jaren zeventig zag ik

ten eveneens. In feite is zelfs de planeet Neptunus in de negentiende eeuw door twee amateurs ontdekt. Op Saturnus zijn er nog steeds witte vlekken, waarvan we niet weten hoe die ontstaan. De meeste worden door amateurs ontdekt. En op de maan vinden nog steeds verdachte verschijnselen plaats: soms zie je bij een bepaalde lichtinval ineens hele heldere vlekken in kraters. Hoogstwaarschijnlijk is het een soort ontgassing. Als de maan op z'n dichtst bij de aarde is, begint hij als het ware te kraken; er ontstaan scheurtjes en daar komt nog steeds wat gas uit. En

Henk Nieuwenhuis : "Eén enkele waarneming telt niet mee" door die telescoop dat er een stofstorm gaande was op Mars. Dat was heel mooi om te zien. Ik dacht eerst dat er iets met mijn telescoop mis was; alles zag er zo wazig uit. Andere waarnemers dachten dat het aan de atmosfeer op aarde lag, maar ik was een van de zeer weinigen die concludeerden dat het een stofstorm op Mars zelf was. De grote heren waren we voor, want pas later werden de camera's van een Amerikaans ruimtevaartuig dat om Mars cirkelde uitgeschakeld omdat er toch niks te zien was. In ons eigen zonnestelsel is er nog van alles te zien dat de moeite waard is. Zeker negentig procent van alle kometen worden door amateurs ontdekt. Veel planetoïden en maantjes rond de planc-

WETENSCHAP,

CULTUUR

et) SAMENLEVING

3S

FOTO

ELMER

SPAARGAREN

het zijn voornamelijk amateurs die dat goed in de gaten houden. Ik heb het zelf ook gezien; bij een krater zie je een blauw-violetachtig licht dat helemaal niet overeenstemt met de maankleuren. Soms zie je wat van ons werk terug in wetenschappelijke publicaties. Dat hangt er een beetje vanaf welke astronoom ermee aan de loop gaat. De meeste astronomen komen er eerlijk voor uit dat de sterrenkunde een stuk minder ver gevorderd zou zijn zonder het werk van amateurs. Slechts enkelen weigeren dit toe te geven, omdat het hun eer te na is." (MT) Informatie over activiteiten van amateurastronomen: Stichting 'De Koepel', Zonnenburg 2, 3512 NL Utrecht.

- IANUARI/FEBRUARI

199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen