VU Magazine 1995 - pagina 461

Angst en onderdanigheid spieleen uit de grimas - een variant van het 'stille-blotetandengezicht' - van deze langstaartmakaak. leuks gebeurt en gaat soms over in een schaterlach. Maar mensen glimlachen ook naar elkaar wanneer er niets leuks is gebeurd en ze eigenlijk helemaal niet blij zijn elkaar te zien. Paul Ekman wijst erop dat er een zichtbaar verschil is tussen deze twee soorten glimlachen. Als iemand oprecht blij en ontspannen is doen de spieren rond de ogen mee met de glimlach. Deze spieren staan niet volledig onder bewuste controle: wie geforceerd glimlacht slaagt er niet in ze de juiste beweging te laten maken. De blije glimlach heet de Duchenne glimlach en is genoemd naar een negentiende-eeuwse Franse neuro-anatoom die als eerste het verschil tussen de vrolijke en de ongemeende glimlach ontdekte. WERKNEMER

De Duitse dierpsychologe dr Signe Preuschoft promoveerde in mei bij Van Hooff op een studie waarin zij aantoonde dat apen waarbij de grimas uitsluitend wordt gebruikt door nerveuze, onderdanige dieren, in sterk hiërarchische groepen leven. Dit geldt onder andere voor rhesusapen en Java-apen, waar de dominante dieren de rest stevig onder de duim houden. Bij minder hiërarchische groepen, zoals men die bij Berber- en tonkeana-makal<:en en baardapen aantreft, 'glimlachen' zowel laag- als hoog geplaatste dieren naar elkaar om gespannen situaties te ontladen. Daarnaast wordt er geglimlacht

naar bevriende groepsleden, sexuele partners en jonge dieren. De dieren glimlachen ook naar elkaar wanneer ze met elkaar willen spelen en al spelende gaat de glimlach vaalc over in een schaterlach. Een vrolijke Java-aap trekt een speelgezicht (de lach) en een nerveuze Java-aap maalct een grimas (de glimlach). De twee zijn functioneel strikt gescheiden. Maar een ontspannen baardaap kan zowel glimlachen als lachen. Volgens Preuschoft zien we de 'emancipatie' van de glimlach ook bij mensen. De glimlach is vaalc het eerste teken van ontspanning wanneer er iets

WETENSCHAP,

CULTUUR

et) SAMENLEVING

35

- OKTOBER

In een omgeving waar mensen zich slecht op hun gemal<: voelen en de omgangsvormen formeel en onpersoonlijk zijn, ziet men volgens Ekman maar zelden een Duchenne-glimlach. Men glimlacht wel naar elkaar, maar uit het feit dat de ogen niet meedoen blijkt dat het een beleefde, nerveuze of onderdanige glimlach is. Alleen als een werknemer oprecht blij is zijn baas te zien, vertoont hij de Duchenne-glimlach. Wellicht kennen malcalcen ook wel meer dan één soort glimlach, zei Ekman in augustus tijdens een conferentie in Cambridge. Nader onderzoek zou kunnen aantonen of nerveuze baardapen een ander soort glimlach vertonen dan blije baardapen. Of Ekman gelijk heeft valt nu nog niet te zeggen. Het is heel moeilijk om de bewegingen van de gelaatsspieren waarmee de glimlach van een malcaalc gepaard gaat, in detail waar te nemen. Vrolijke apen zitten geen moment stil en lachen alleen naar elkaar en niet naar de camera van de onderzoekster. Signe Preuschoft is er zeker van dat blij glimlachende apen niet h u n ogen toeknijpen zoals mensen dat doen, maar misschien is er een ander, subtiel verschil tussen hun blije en hun onderdanige glimlach.

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen