VU Magazine 1995 - pagina 122

ESSAY

ROBERT M .

SAPOLSKY

Uiterst onwaarschijnlijk lijkt het dat elementen samenklonteren tot moleculen, dat moleculen cellen vormen, en dat enorme opeenhopingen van cellen tot mensen leiden. Hoe onwaarschijnlijk moet het dan wel niet zijn dat zulke complexe organismen zich aan relatief eenvoudige gedrags-, ontwikkelings- en denkpatronen houden? De troost der regelmaat.

Patronen in de menselijke psyche

O

nlangs is mijn vader overleden, na veel te veel van zijn laatste jaren in pijn en aftalceling te hebben doorgebracht. Hoewel ik zijn dood verwachtte en had geprobeerd me erop voor te bereiden, bleek, toen het eenmaal zover was, dat dit eigenlijk niet goed mogelijk is. Een week later zat ik weer achter mijn bureau en voelde me murw geslagen door emoties die rond een verdoofde kern van onwerkelijkheid wervelden; een gevoel van vervreemding ten opzichte van de gebeurtenissen die zojuist hadden plaatsgevonden, maal<:te zich van mij meester; ongeloof vooral ook dat hij het werkelijk was die daar bevroren lag in een nachtmerrie van stilte. De laboranten op mijn werk waren heel meelevend. Een van hen, een studente medicijnen, vroeg hoe het met me ging en ik antwoordde; "Vandaag lijkt het net of ik het me allemaal maar heb ingebeeld." "Dat is niet zo vreemd", was haar antwoord, "denk maar aan OKOVA."

mens worden. Alsjeblieft, wacht op zijn minst tot na de kerst." Na dit vruchteloos onderhandelen komt het verdriet en, uiteindelijk, voor wie geduld heeft, het slothoofdstuk: de serene aanvaarding. De volgorde hoeft overigens niet altijd vast te liggen. Sommigen slaan bepaalde stadia over, ervaren ze in een andere volgorde of vallen na verloop van tijd terug op een eerdere fase. Bovendien wordt OKOVA algemeen gezien als een betere beschrijving van de voorbereiding op de eigen dood dan van het rouwproces na de dood van een ander. Niettemin blijft dit algemeen geaccepteerde patroon in het rouwen: Ontkenning, Kwaadheid, Onderhandeling, Verdriet, Aanvaarding. Ik zat nog in fase 1; precies op schema. EZELSBRUGGETJES

OKOVA; een uitkomst omdat het zo beknopt is. Daarom leren studenten geneeskunde, onder wie mijn laborante, dat acroniem en honderden andere ezelsbruggetjes uit hun hoofd ter voorbereiding op hun examens. Wat ik nu zo markant vind, is de macht van die letters om er de menselijke ervaring mee samen te vatten en te generaliseren. Alleen al door een mens te zijn was mijn vader uniek, evenals mijn band met hem en was daarmee mijn verdriet het ook. En toch viel mijn uniek lijkende ervaring te reduceren tot ezelsbruggetje, verwoord door een student.

OKOVA. In 1969 publiceerde de psychiater Elisabeth Kübler-Ross een baanbrekend boek: 'On Death and Dying'. Zich baserend op haar onderzoek onder terminale patiënten en hun familieleden, beschreef ze het proces dat gepaard gaat met het rouwen om de dood van anderen of, als dat aanstaande is, het eigen levenseinde. Ze had daarbij ontdekt dat dit proces meestal via een vrij duidelijk te omschrijven reeks stadia verloot. Eerst komt de ontkenning: het sterven zal helemaal niet plaatsvinden. Dan komt de woede over de onrechtvaardigheid van het feit dat het uitgerekend ons moet treffen. Daarna volgt een stadiu m van irrationele onderhandelingen met de doktor en met God: "Zorg dat dit niet fataal is en ik zal een beter WETENSCHAP,

CULTUUR

Gedichten, schilderijen en symfonieën van de creatiefste kunstenaars aller tijden zijn voortgekomen uit gevoelens van rouw; en tegelijk zijn ze in zekere zin toch ook &> SAMENLEVING

36

- MAART

igg^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen