VU Magazine 1995 - pagina 396

OP DE PLANK Michio Kaku, 'Hyperruimte - een wetenschappelijke odyssee langs parallelle heelallen, tijdspwngen, zwarte gaten en de tiende dimensie', Contact, f. 75,-. De hyperruimte geldt op dit moment als de beste kandidaat voor de grote 'allesomvattende theorie'. Door middel van de theorie van de hyperruimte hopen natuurkundigen de diepste geheimen van de schepping te ontsluiten: wat gebeurde er vóór de oerknal, bestaan er poorten naar andere heelallen, kunnen we het verleden veranderen? Volgens de auteur zou hyperruimte - als de theorie bewaarheid wordt - het hoogtepunt van tweeduizend jaar wetenschappelijk onderzoek zijn. Dit boek is het eerste waarin deze allernieuwste natuurkunde gepresenteerd wordt aan de niet-wetenschappelijke lezer. Theo de Boer en Sander Griffioen (red.) 'Pluralisme cultuurfilosofïsche beschouwingen', Boom f. 39,50. Vroeger zochten filosofen naar eenheid en naar een algemeen geldige waarheid, maar tegenwoordig omhelzen zij de verscheidenheid. Deze bundel bevat enkele kritische beschouwingen over het pluralisme. Zo wordt de vraag gesteld of ondanks alle verscheidenheid er ook niet een uniformering van het leven door de techniek plaatsvindt. J.J.E. van Ever dingen e.a. (red.), 'Op het lijf geschreven - bekendheden en hun lijfarts', Boom, f. 35,Voor de VIP-geneeskunde is geen arts opgeleid. Niettemin hebben vele lijfartsen zich in dienst gesteld van vorsten, politici en artiesten. Een ongemalckelijke positie waarin de ethiek van het vak het vaak moet afleggen tegen winstbejag en de magie van de doktershoed. Het boek bevat 17 verhalen over beroemdheden en hun arts.

Terug naar de oorsprong ralistische betogen over het verval van normen en waarden en een teloorgang van alle sociale controle. Wel constateert hij dat mensen heel gemalckelijk een beroep doen op allerlei overheidsvoorzieningen. Maar

In de moderne verzorgingsstaat, constateert de Amsterdamse hoogleraar sociologie C.f.M. Schuyt, bestaat geen ruimte meer voor een tragisch bewustzijn. De grillen van het lot en van de natuur hebben nauwelijks nog invloed. Vroeger kon een ondernemer van de ene op de andere dag het loon van zijn arbeiders verlagen, nu bestaan er CAO's die willekeur tegengaan. Als de bliksem inslaat in een huis, vergoedt de verzekering alle schade. Wie getroffen wordt door een bedrijfs sluiting of door een ongeval, kan rekenen op een uitkering. Er bestaan nog wel grote rampen - blikseminslagen vallen niet helemaal te voorkomen - maar ze worden in alle gevallen financieel gecompenseerd. In die zin bestaan er geen grote tragedies meer. De verzorgingsstaat heeft mensen onafhankelijker gemaal<;t. Ze zijn niet langer speelbal van van een werkgever, van goedbedoelende charitatieve instellingen of van de natuurelementen. Leve de verzorgingsstaat! Maar zoals wel vaker heeft de vooruitgang een keerzijde. De verzorgingsstaat heeft tegelijk met de toenemende onafhankelijkheid ook een nieuwe afhankelijkheid gecreëerd. Voor hun subsidies en uitkeringen zijn de burgers in sterke mate afhankelijk geraalct van de politiek en van bureaucratische instanties. Met de zelfredzaamheid is het niet altijd meer even goed gesteld. Mensen verwachten als vanzelfsprekend dat de overheid hen zal bijstaan in hun noden. Schuyt is een genuanceerde maatschappijcriticus. Bij hem geen breedvoerige mo-

WETENSCHAP,

CULTUUR

het grootste probleem situeert hij bij de overheid die in zijn ogen te lankmoedig is. De overheid heeft de toegang tot de voorzieningen te gemalckelijk gemaakt. Studiefinanciering, bijvoorbeeld, was vroeger alleen beschikbaar voor kinderen uit arme gezinnen - tegenwoordig heeft iedereen er recht op. Door dit soort goedgeefsheid lopen de kosten van de moderne verzorgingsstaat uit de hand. Dat heeft iedereen nu ook wel door, maar in paniek worden vaak de verkeerde oplossingen gekozen en schaft men voorzieningen geheel of gedeeltelijk af. Dat heeft men gedaan bij de WAO, een typisch geval van bezuiniging waardoor de goeden onder de kwaden gaan lijden. In plaats daarvan, vindt Schuyt, had men de toegang tot de WAO beter moeten controleren, ervoor moeten

&) SAMENLEVING

26

- SEPTEMBER

1995

zorgen dat minder mensen in zo'n regeling terechtkomen.Schuyt spreekt in zijn artikelen veel over de zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van burgers. Daarin is hij niet de enige. Maar achter veel geredekavel over eigen verantwoordelijkheid gaat een blinde bezuinigingswoede schuil. Iedereen moet zichzelf maar redden, daar komt het op neer. Het is niet geheel toevallig dat vooral die voorzieningen sneuvelen waar de laagstbetaalden het meeste baat bij hebben, terwijl de voorzieningen waar de midden- en hogere inkomens vaalc een beroep op doen intact blijven. Hier wordt een vreemd soort eigen verantwoordelijkheid gepropageerd. Wie zich niet redt, kan maar beter verrekken. De rijken zorgen, met behulp van de staat, wel voor zichzelf. Zulke bedoelingen zijn Schuyt geheel vreemd. De verzorgingsstaat moet weer terugkeren naar zijn oorspronkelijke bedoelingen, vindt hij; dat wil zeggen, het bijstaan van degenen die zich echt niet zelf kunnen redden. De anderen mogen gerust op hun eigen verantwoordelijkheid worden gesproken. Op die manier kan de verzorgingstaat betaalbaar blijven. Schuyt is een intelligente criticus en pleitbezorger van de verzorgingsstaat. Het valt te hopen dat veel politici en bestuurders zijn opstellen zullen lezen. Ze kunnen er hun voordeel mee doen. ledere maatschappelijk geïnteresseerde burger trouwens ook. (KN)

C.J.M. Schuyt, 'Tegendraadse werkingen, sociologische opstellen over de onvoorziene gevolgen van verzorging en verzekering', Amsterdam University Press, f. 34,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen