VU Magazine 1995 - pagina 332

DUBBELE

Tentoonstellingen

PUNT "Ik beschouw mezelf als zeer gepriviligeerd dat ik dit onderzoek kan doen, ondanks dat er niet iedere maand een resultaat uit zal voortvloeien. Natuurlijk probeer ik helderheid te krijgen in de problemen. Maar als het niet lukt, dan lukt het niet. Dan is er nog niets aan de hand, want ik heb mijn reputatie toch wel gevestigd. Ik hoef mezelf niet meer te bewijzen. Dat is een heel prettig idee." Pwf. dr Geraid 't Hooft in Utrechts Universiteitsblad, 18 mei. "Onlangs vertelde een bekende me dat ze uitgezaaide en onbehandelbare kanker had, maar wel thuis was. Ze was net begonnen met de Moerman-therapie. Ze voelde zich niet slecht, maar was alleen zo vreselijk moe omdat ze al drie weken bijna veertig graden koorts had. De Moerman-dokter had gezegd dat die koorts niet gedrukt moest worden, dat die een functie had, en dat patiënten alleen de ziekte overleefden als ze zeer hoge koorts hadden gehad. Op dat moment heb ik niets gezegd, maar dit advies mist elke wetenschappelijke basis. Ik had er toen een beetje de pest in dat hier iemand wekenlang ligt te rillen van de koorts, op gezag van die duivendokter." Moleculair bioloog Ronald Plasterk in Synaps, juni. "Het verbaast me zeer dat vandaag de dag niemand zich druk schijnt te maken over de ontwikkelingen in het digitaliseren van historische bronnen; ontwikkelingen die toch veel verder gaan dan alleen het digitaliseren van bibliotheek-catalogi. Ik ben realist genoeg om in te zien dat deze ontwikkeling onomkeerbaar is, maar ik teken er wel protest tegen aan! Dit soort 'moderne verworvenheden' wordt doorgedrukt door een stelle-

Aap - noot - mies Eigenlijk is het onderwerp van de tentoonstelling 'Lezen van een plankje' niet echt interessant. Hoe kun je kinderen leren lezen, daar gaat het over. De afgelopen twee eeuwen hebben talloze pedagogen zich daarover het hoofd gebroken. Maar achteraf gezien ogen al die twisten over de juiste methode als haarkloverij. De onderlinge verschillen lijken minimaal. De grootste verandering heeft eigenlijk zo'n tweehonderd jaar gele-

Het leren lezen gebeurde bij hoofdelijk onderwijs met behulp van de letters zoals uitgesproken in het alfabet. Het woord 'stoel' werd dus als es-te-oo-ee-el gespeld. Dat was voor een klein kind moeilijk te begrijpen. Zo'n woordbeeld leek in niets op de uitspraak van het woord als geheel. Met de invoering van het klassikaal onderwijs vond een belangrijke verandering plaats. De afzonderlijke letters werden uitgesproken zoals ze in het

den plaatsgevonden. Al wat vervolgens nog gebeurde, was in wezen naspel. Rond 1800 werd het klassikale onderwijs ingevoerd. Voor die tijd bestond een systeem van hoofdelijk onderwijs. Kinderen van verschillende leeftijden zaten her en der verspreid in het klaslokaal. De onderwijzer had een of enkele leerlingen om zich heen die hij leerde rekenen of lezen. De overige leerlingen moesten zichzelf maar vermaken. Als de chaos in de klas te groot werd, smeet de onderwijzer een pop naar een berrieschoppende leerling. Die pop werd een pechvogel genoemd. De leerling die hem tegen zich aan kreeg, moest naar voren komen en kreeg straf. Een pechvogel, inderdaad.

woord te horen waren. Dat maakte het onderwijs een stuk simpeler. De discussies over het leesonderwijs zijn een beetje saai. Wat absoluut niet saai is, zijn de schoolplaten en illustraties die in het Nationaal Schoolmuseum te bewonderen zijn. Talloze leesplankjes zijn er te zien, waarvan het plankje dat begint met de woorden 'aapnoot-mies' uiteraard de beroemdste is. Mooier nog zijn de grotere afbeeldingen met daarop scènes uit het dagelijks leven. Die schitterende illustraties laten een Nederland zien dat nauwelijks nog bestaat; bijvoorbeeld portretten van boerderijen waar kippen, geiten en schapen door elkaar heenstuiven. Het is een landelijk Nederland: rustig, overzich-

WETENSCHAP,

CULTUUR

e) SAMENLEVING

5«

- JULIIAUGUSTUS

199s

telijk en kleinschalig. Vermoedelijk geven die portretten een idyllischer beeld van de samenleving van destijds dan is gerechtvaardigd, maar ze missen hun uitwerking niet. Ze roepen onwillekeurig een gevoel van nostalgie op. Maar dat geldt niet voor alle afbeeldingen. Bij één illustratie wordt van een jongetje, geknield voor een stoel, uitgeroepen hoe prachtig hij wel niet kan bidden,- en elders wordt een meisje aangespoord haar moeder te helpen bij het zemen der ramen. Het zijn zeer stichtelijke illustraties.

Misschien loopt in de Nederlandse kindergeschiedenis een breuklijn bij Annie M.G. Schmidt. Keurig biddende jongetjes en zemende meisjes kunnen ontegenzeggelijk worden gesitueerd in het préAnnie tijdperk. De revolutie van de eigenwijze kinderen leek toen nog heel ver weg. (KN)

'Lezen van een plankje - twee eeuwen aanvankelijk lezen' is tot 3 september te bezichtigen in het Nationaal Schoolmuseum, Nieuwemarkt ia, Rotterdam. Tel.

(OIO)

4 04 54 2 5 .

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen