VU Magazine 1995 - pagina 406

Toen overste Kanemans ziin bewondering uitsprak voor de Bosnisch-Servische generaal Mladic, werd gesuggereerd dat hij last had van het Stockholm-syndroom: het verschijnsel dat gijzelaars zich met hun gijzelnemers gaan identificeren. Een overlevingsstrategie, maar soms blijft de bewondering ook na afloop van de gijzeling voortduren.

G E G I J Z E L D E GENEGENHEID CoRiEN

Z

e waren niet eens blij", zei een marinier na afloop van de aktie die een einde maakte aan het gijzelingsdrama bij het Drentse Wijster in 1975. De passagiers die dertien dagen lang door een groep Zuid-Molukkers in een gekaapte trein waren vastgehouden, werden na de capitulatie van de kapers door de mariniers bevrijd. Gedurende dertien dagen hebben deze mensen in doodsangst geleefd, ze zijn bedreigd en als levend schild gebruikt, ze zijn getuige geweest van de moord op drie medegijzelaars hoe was het mogelijk dat ze geen blijdschap toonden bij hun bevrijding? Voor buitenstaanders waren de gevoelens van de ex-gijzelaars moeilijk te begrijpen. In plaats van hun woede te uiten en wraak te eisen, spraken ze met een gevoel van medelijden over de kapers. Ze vertelden dat het eigenlijk 'gewone jongens' waren die zich 'redelijk correct' gedroegen. In discussies bleken ze zelfs in staat het standpunt van de kapers te verdedigen. Een voorbeeld van het slachtoffer die het opneemt voor de dader - het leek de omgekeerde wereld. ROMANCE

Uit de psychologie is het fenomeen bekend. Bij kapingen en kidnappingen komt het regelmatig voor dat de slachtoffers zich na verloop van tijd gaan identificeren met de daders en zelfs gevoelens van vriendschap voor hen ontwikkelen. Het meest recente voorbeeld is de gijzeling van Neder-

VAN

ZWEDEN

landse blauwhelmen in Bosnië, die door de Bosnische Serviërs wekenlang in gijzeling werden gehouden. Bij thuiskomst spraken ze geen schande van de Serviërs, maar hadden ze lovende woorden over voor hun tactiek en strategisch inzicht. De Nederlandse overste Kanemans noemde de Bosnisch-Servische generaal Mladic een kundig strateeg, die op buitengewoon knappe wijze de Moslim-steden had veroverd. Bovendien viel de Serviërs sowieso weinig te verwijten, want, aldus Karremans, in deze oorlog waren er geen 'good guys' en 'bad guys'. Karremans' houding had iets weg van wat men in vakkringen een 'Stockholm-syndroom' noemt. De naam verwijst naar de gebeurtenissen rond een bankoveral in de Zweedse hoofdstad in 1973, waarbij twee vrouwelijke bankemployées in gijzeling werden gehouden. Toen de politie er na zes spannende dagen kans toe zag de vrouwen te ontzetten, bleek er iets merkwaardigs aan de hand te zijn. Tussen de overvaller en een van de gegijzelde vrouwen was een heftige romance opgebloeid. Na een aantal jaren werd duidelijk dat het niet zomaar om een vluchtige verliefdheid ging, ontstaan onder druk van de omstandigheden. Zodra de bankovervaller zijn gevangenisstraf had uitgezeten, zocht hij zijn voormalig slachtoffer op en binnen een maand werd het huwelijk gesloten. Het Stockholm-syndroom omvat dus meer dan een uit berekening gesloten pact met de vijand dat verbroken kan worden zodra het gevaar is geweken. De

WETENSCHAP,

CULTUUR

O) SAMENLEVING

36

- SEPTEMBER

betrekkingen die tussen dader en slachtoffer ontstaan, kunnen de vorm aannemen van oprecht gevoelde vriendschap of zelfs van liefde. In veel gevallen is de ontstane relatie zo hecht dat die jaren later nog bestaat. Zo heeft een Amerikaanse jongen, die als zoon van een van de rijkste families uit Wisconsin werd gekidnapt, zijn kidnapper jaren later in dienst genomen als persoonlijke bediende en chauffeur. Van een van de in Wij ster gegijzelde vrouwen is bekend dat ze nog lange tijd contact met de kapers heeft gehouden en hen trouw in de gevangenis is blijven bezoeken. Een andere ex-gijzelaar van de treinkaping is na zijn bevrijding een voorvechter van de Molukse zaak geworden. NOODGREEP

Het ontstaan van vriendschapsbanden tussen daders en slachtoffers komt, zo toont onderzoek aan, veelvuldig voor. Men spreekt zelfs van een universele of algemeen menselijke reactie. Onder levensbedreigende omstandigheden waaruit ontsnapping niet mogelijk is, gooien de slachtoffers het uit pure overlevingsdrang op een akkoordje met de daders. Een noodgreep, menen psychologen. In eerste instantie zal iemand die plotseling met de dood wordt bedreigd, woede, verontwaardiging of angst voelen. Hij zal de neiging hebben zich te verzetten of, indien mogelijk, te vluchten. Maar omdat toegeven aan die eerste impuls in veel gevallen letterlijk levensgevaar199^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen