VU Magazine 1995 - pagina 442

daagse maatregelen: verbeterde voeding en hygiëne, minder lange werkdagen. Kortom: de levensstandaard ging omhoog. Het is goed mogelijk dat Koch minder potentiële cholera-slachtoffers heeft gered dan een actievoerder als John Snow die de gemeenschappelijke waterpomp in Broad Street, Londen, van zijn zwengel ontdeed en daarmee de cholera-epidemie die de stad teisterde tot staan bracht. Artsen die assisteerden bij bevallingen maal<:ten een eind aan het tijdperk van de kraamvrouwenkoorts enkel en alleen door voortaan eerst hun handen te wassen. Aan scheurbuik bij Britse zeelieden kwam een eind doordat ze regelmatig citroensap te drinken kregen (in Amerika is 'Limeys', 'citroentjes', nog steeds een scheldnaam voor Britse matrozen). STATISTISCHE

hooguit een statistische abstractie. Wie zou zich in een praatprogramma, of bij een parlementaire hoorzitting, willen presenteren als iemand die zijn leven te danken heeft aan een goed opgezette, medisch verantwoorde preventiecampagne? Bovendien riepen tegelijkertijd jaarlijks steeds meer slachtoffers om een effectief geneesmiddel. In een tijd van ongebreideld optimisme waren medische onderzoekers er zó van overtuigd dat ze een dergelijk middel konden produceren, dat ze het verantwoord vonden daar miljarden aan uit te geven. Een land dat een mens op de maan had gezet zou er toch zeker in moeten kunnen slagen om kanker te verslaan? K E N N I S ALS

Bijna een kwart eeuw later is dat optimisme aanzienlijk geslonken, maar in de geneeskunde staat heldhaftigheid nog steeds voorop. Voor ijigii-tech-therapieën en toonaangevend moleculair-genetisch onderzoek zijn er prijzen en subsidies te over, maar niemand zal ooit een Nobelprijs (en vrijwel niemand zelfs ook maar een beurs van enig aanzien) krijgen voor onderzoek naar voeding, milieuhygiëne, gezondheidsonderwijs of arbeidshygiëne. Die onderbelichting van preventieve geneeskunde begint al tijdens de studie. Daarin worden onderwerpen als voedsel, volksgezondheid en milieubeleid verwaarloosd ten gunste van chirurgie, radiologie, en andere behandelingstechnieken. De meeste artsen zijn daardoor niet geïnteresseerd, of in ieder geval niet geschoold, in kankerpreventie. De beoefenaren van het gangbare kankeronderzoek hechten nog steeds veel waarde aan het geloof dat gebrek aan kennis — gesymboliseerd door een tekort aan onderzoeksgelden — de belangrijkste oorzaalc van kanker is. Kennis, de grote wetenschappelijke doorbraal-c die het geheim zal ontsluieren, zien zij dan ook als de sleutel om kanker onder controle te krijgen. Met als uitgangspunt de gedachte dat in de wetenschap veel onzekerheden bestaan, blijft het altijd mogelijk nog dieper te duiken in de vraag hoe geneesmiddelen werken, hoe risico's nog preciezer te onderkennen zijn, of nog uitgebreider epidemiologisch onderzoek bij dieren of mensen te doen. Het is natuurlijk waar dat het ontbreken van nieuwsgierigheid leidt tot het ontbreken van kennis, en dat wie geen kennis heeft vaak weinig kan doen. Maar het is niet echt nodig precies te weten waardoor kanker wordt veroorzaakt om deze ziekte te kunnen voorkomen. In het uiterste geval kan de nooit geheel bevredigde behoefte aan meer precisie en meer kennis zelfs leiden tot een roep om minder actie, en vooral ook om minder regelgeving in de preventieve sfeer. De tabaksindustrie heeft dat paradoxale verband tussen onderzoek en actie lange tijd uitgebuit in een doelgerichte poging consumenten ervan te overtuigen dat de conclusie als zouden sigaretten kanker veroorzalcen, voorbarig is. Er werd gesproken van een 'controverse', en gevraagd om meer onderzoek, zogenaamd met als doel een eind te malcen aan dit 'debat' over de vraag of roken nu wel of niet ongezond is. In interne documenten van de tabaksindustrie wordt hoog opgegeven van het succes van deze "briljant opgezette en uitgevoerde" strategie om "twijfel te zaaien over de gezondheidsrisico's zonder die echt te ontkennen". Vrijwel elke industrie die kankerverwekkende stoffen

ABSTRACTIE

Zulke voorbeelden suggereren dat voorkomen bij de meeste chronische ziekten beter is dan genezen. Toch speelde preventie, in althans het Amerikaanse kankerprogramma, een relatief ondergeschikte rol. Nixons veelgeprezen 'strijd tegen kanker' legde de nadruk op onderzoek ter verbetering van bestralingsmethoden en chemotherapie, maar de kennis en de politieke maatregelen die nodig zijn voor preventie kregen weinig aandacht. Het meeste geld van organisaties voor kankeronderzoek werd besteed aan pogingen om de behandeling (met name chirurgische ingrepen en genoemde maatregelen als bestraling en chemotherapie) te verbeteren, of de biologische mechanismen die een rol spelen bij het ontstaan van kanker te verhelderen. Overheidsgeld voor kankeronderzoek is vast beter besteed dan geld voor geleide wapens of subsidies voor de tabalc- en suikerindustrie. Maar het idee dat we bij onze strijd tegen kanker vooral behoefte hebben aan fundamenteel wetenschappelijke kennis is misleidend. Fundamenteel kankeronderzoek heeft tot een aantal opmerkelijke biologische inzichten geleid, maar in termen van behandelingssucces heeft het verbazend weinig opgeleverd, en voor preventie is het nog weer minder relevant. Fundamenteel kankeronderzoek "is koren op de molen van moleculaire biologen", schreef Samuel Epstein, de auteur van 'Politics of Cancer', "maar enig effect op kanker heeft het niet." Hoe komt het toch dat er, gegeven het feit dat kanker zo overduidelijk het produkt is van zaleen als roken, radon en 'de industriële samenleving', zo weinig wordt gedaan om het probleem echt grondig aan te pakken? Donald Kennedy vergeleek de strijd tegen kanker met de oorlog in Vietnam, en meende dat beide voortkomen uit een mengsel van hoogmoed en politiek gekonkel. Toen Nixon in 1971 zijn oorlogsverklaring deed, wisten kankerspecialisten al dat ze te mal<en hadden met een vijand die veel ongrijpbaarder en vindingrijker was dan cholera of tuberculose. Men kende al zoveel kankerverwekkers dat een grootschalige preventiecampagne voor de hand zou hebben gelegen. Maar kankerpreventie had toen, net als nu, nauwelijks enige status. Een kankerpatiënt die genezen is, betekent een tastbaar en succesvol resultaat. Een geval van kanker dat door preventie is voorkomen, blijft onzichtbaar,- het resultaat is WETENSCHAP,

CULTUUR

SLEUTEL

et)

MENLEVING - OKTOBER i6

li)')^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen