VU Magazine 1995 - pagina 450

OP DE PLANK Van voetbal heeft iederéén voldoende verstand om er zijn gehoor tijdens een verjaardagsfeestje langdurig mee te onderhouden. Wie op enig niveau kan meepraten over sterrenkunde, kan eveneens rekenen op ademloze toehoorders. Vragen als Waar ligt het middelpunt van het heelal? Waar houdt het heelal op? Is er ooit een tijd geweest zonder tijd? Wat is er buiten de ruimte? zullen tot in lengte van dagen stof tot oeverloze discussie vormen. Het jongste boek van veelschrijver Goveit Schilling, sterrenkundepublicist en programmaleider van het Artis Planetarium, heet 'Wat was er voor de oerknal?'. Met de leesbaarheid van Schillings artikelen en boeken zit het doorgaans wel snor, en ook deze uitgave raakt de juiste toon. Het boek is in dialoogvorm geschreven en daardoor kreeg de auteur de gelegenheid er soepel de lekenvragen in te verwerken die hij na afloop van lezingen (en ongetwijfeld tijdens verjaardagsfeestjes) steeds weer voor de kiezen krijgt. Geduldig worden begrippen als ruimte, tijd, oerknal, roodverschuiving en het uitdijende heelal uitgelegd. Er moeten kerktorens, mieren op elastiekjes, rozijnenbroden en hotelkamers aan te pas komen, maar dan is ook ruimschoots voldaan aan het criterium dat Schilling in zijn voorwoord stelde aan het boek: dat de lezers ervan hopelijk snappen waaróm ze sommige dingen niet snappen, (MT) Govert Schilling, 'Wat was er voor de oerknal? - en andere kwesties die het voorstellingsvermogen te boven gaan', Aramith, f. 24,90.

Altijd even onverdiend Secundaire literatuur is bijna altijd vervelend. Het is zelden opwindend een boek over een boek te lezen en getuige te zijn van hoe een wetenschapper een schrijver interpreteert. Dat is hooguit interessant voor verzamelaars: mensen die behalve de literaire boeken

literatuurstudie. Of hij net zo goed schrijft als Tolstoj zelf, weet ik niet, maar overtuigen doet hij in ieder geval wel. Runia laat in zijn studie zien hoe Tolstoj in 'Oorlog en vrede' polemiseert met de historici van de negentiende eeuw. Zijn bezwaar tegen de historici is dat ze de oorlog - bijvoorbeeld Napoleons invasie van Moskou - altijd in een bepaalde context plaatsen. Een oorlog heeft een duidelijk begin, een midden en een einde. Op die manier wordt de oorlog als het ware onschadelijk gemaakt. In de voorgeschiedenis zijn de aankondigingen van de oorlog al aan te wijzen; bovendien wordt deze voorzien van een ontknoping. Uiteindelijk dient het allemaal ergens voor, een oorlog heeft zin, logica en noodzaak. De Franse revolutie bijvoorbeeld kan op die manier worden gezien als een noodzakelijke stap naar een klassenloze samenleving, of als een teken van de emancipatie van de bourgeoisie. Tolstoj tekent protest aan tegen deze vorm van geschiedschrijving. Voor hem is de oorlog een absurde uitbarsting van geweld die nooit te voorspellen is, die geen enkele logica kent in de zin dat hogere morele principes zullen zegevieren.

zelf, ook alles er omheen willen lezen. Wie het bestudeerde boek niet kent, voelt zich snel buitengesloten. Steevast lijken die boeken ook geschreven in erbarmelijk proza; in ieder geval haalt zo'n literatuurstudie het nooit bij de echte literatuur. De belangrijkste verdienste van zulke boeken is dat ze een hunkering oproepen naar het oorspronkelijke werk. Met 'De pathologie van de veldslag' van Eelco Runia een boek over Tolstoj's 'Oorlog en vrede - is dat anders. Ik had graag zijn interpretatie van het boek met mijn eigen diepgaande kennis ervan vergeleken. Maar, om eerlijk te zijn, ik heb die beroemde dikke pil nooit gelezen. Dat blijkt echter geen enkel bezwaar. De studie van Runia kan heel goed op eigen benen staan. In dit geval is het niet moeilijk je te laten meeslepen door een WETENSCHAP,

CULTUUR

en die uiteindelijk geen enkel positief nut heeft. Tolstoj probeerde daarentegen de geschiedenis te interpreteren in het licht van de contingentie, dat wil zeggen in het licht van toeval en lot. Het lijkt misschien niet zo opzienbarend om te zeggen dat de geschiedenis en ook ieder mensenleven aan elkaar hangt van toevalligheid, maar in de praktijk valt daar toch moeilijk mee te leven. Of zoals Runia schrijft: "Langer dan een paar seconden de onverbiddelijke, onverschillige willekeur van het lot onder ogen zien is bijna niemand gegeven, geen schrijver die dat beter wist dan Tolstoj." Volgens Runia is het Tolstoj's belangrijkste thema om de onacceptabele zomaarheid van het lot in 'Oorlog en vrede' in alle scherpte naar voren te brengen. "Succes of mislukking, geluk of dood - het is altijd even onverdiend. De geschiedenis heeft geen speciale voorliefde voor wat goed en waardevol is, zij heeft er ook geen speciale afkeer van, het interesseert haar gewoon niet." Dat zijn mooie observaties. Misschien ook geen slecht idee om 'Oorlog en vrede' toch maar eens ter hand nemen, (KN)

Eelco Runia, 'De pathologie van de veldslag: geschiedenis en geschiedschrijving in Tolstoj's Oorlog en vrede', Meulenhoff, f. 37,50.

ADVERTENTIE

cursussen

•4 Van inspanning tot ontspanning Leeuwenhorst maakt méér mogelijk...

trainingen zaien discussiekamers

leeuwenhorst

recreotie

c o r s e s centrum

hotel restaurants bars NOORDWIJKERHOUT TELEFOON (0252) 37 88 88 FAX (0252) 37 88 91

et) SAMENLEVING

24

- OKTOBER

1995

congressen squash tennis sauna fitness zwembad bowling

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen