VU Magazine 1995 - pagina 328

DUBBELE PUNT "Ik heb destijds, na het ongeluk in Tsjemobyl, aan allerlei mensen verteld dat het weiland naast mijn huis 's nachts licht gaf. Heel veel mensen geloofden dat! Als je dat merkt, dan valt er nog veel voor ons te doen. Misschien is dat ook wel een belangrijke opdracht; vooroordelen en misverstanden bestrijden. We leven dan wel in de twintigste eeuw, maar er lopen nog heel wat mensen rond met ideeën uit de Middeleeuwen. Als ik op verjaardagsfeestjes kom, dan wordt daar overal om me heen onzin verteld. Als ik eraan zou beginnen dat allemaal tegen te spreken... daar heb ik helemaal geen zin in, om de betweter uit te hangen. Alleen als ze het heel bont maken - dan kan ik me echt niet inhouden." Hans Waleveld, hoofdiedacteui maandblad KIJK, in Publiek Domein, juni. "Het paradoxale is dat een land als Amerika, dat bekend staat als pragmatisch en resultaatgericht, een wetenschappelijk onderwijsklimaat voorstaat waarbij de nutsvraag niet vanzelfsprekend aan de orde is. In Nederland, dat de naam heeft een rijke geschiedenis en cultuur te hebben, is die vraag aan de orde van de dag en verlamt zij de voortgang. De paradox wordt nog groter als je erbij optelt dat in Amerika het onderwijs grotendeels wordt gefinancierd door commercie en particulieren. In Nederland door de cultuurhoeder bij uitstek: vader overheid. En zo is het een realiteit dat de Amerikaanse wetenschapper, in dienst bij een goede universiteit, in een ivoren toren leeft en zijn Hollandse collega ordinair moet knokken voor zijn baan." Pwf. dl Arjo Klamei, hoogleraar economie van kunst en cultuur. Erasmus Universiteit Rotterdam, in Business Class, nr. 2/95.

De baas in huis Griet had thuis de broek aan; ze was de Kenau die Jan - het doetje - onder de duim hield. Terwijl Jan het huishouden deed en de kinderen verzorgde, wierp zijn kordate echtgenote zich op als gezinshoofd. Griet en Jan figureerden op zogeheten centsprenten; een soort posters met een stripverhaal erop (kosten: één cent) die tussen 1600 en 1900 erg populair waren. De centsprent was een heus massamedium: in de negentiende eeuw werden er jaarlijks zo'n vijftig miljoen van gedrukt. In nogal wat armere huishoudens hingen ze ter decoratie aan de muur. Wie ze analyseert, krijgt een aardige indruk van allerhande ontwikkelingen binnen het gezinsleven in die tijd. In het nieuwe tijdschrift Traditie (een uitgave van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur) worden Jan en Griet doorgelicht. En dan blijkt dat niet Jan, maar Griet de zielepoot is in de verhaaltjes. De prenten toonden juist aan hoe belachelijk het zou zijn als vrouwen ineens de baas waren in huis. Door de dwaasheid van de rolverwisseling te presenteren, zou iedereen de zinloosheid ervan moeten inzien. Jan en Griet evolueerden in de tijd. Op een oude prent is te zien hoe Jan tot het huwelijk wordt verleid doordat hij aan de 'borstjes bloot' van Griet mag voelen. Die scene werd op latere versies van de prent vervangen door de afbeelding van een dominee die het huwelijk voltrekt dat Jan later zo slecht zal bekomen. De Jan- en Grietprenten werden achterhaald door de realiteit: het gezinsideaal van een vader als kostwinner en een moeder als verzorgster drong door in alle lagen van de bevolking. De

WETENSCHAP,

CULTUUR

les van de prenten werd overbodig en Jan en Griet verdwenen. Dat we inmiddels wat genuanceerder denken over het 'gezinsideaal'

heeft de centsprent niet doen herleven. Het verhaal over de centsprenten is een van de sterkere verhalen in Traditie, dat volgens de ondertitel een tijdschrift is 'over tradities en trends'. De artikelen in het blad zijn doorgaans kort en daardoor weinig diepgravend. Dat geldt in het bijzonder voor de verhalen over dialecten en over vraatzucht. Verrassende onderwerpen (zoals Jan en Griet) worden afgewisseld met een dooddoener als het 'vrekkenechtpaar' Manneke van Veen en Rob van Eeden, die inmiddels al in talloze media zijn leeggemolken. De redactionele formule van Traditie is natuurlijk heel aardig: het blad behandelt zowel de herkomst van oude gewoonten en gebruiken als de oorsprong van

et> SAMENLEVING

34

- ]ULilAUGUSTUS

199$

nieuwe. In de inleiding van het eerste nummer schrijft hoofdredactrice Ineke Strouken dat al in de zestiende eeuw muisjes werden gegeten als er een kind was geboren. En niet door de kraamvisite, maar door de moeder: anijszaadjes

zouden er immers voor zorgen dat ze voldoende melk produceerde voor haar baby. Het bijbehorende beschuit werd pas in de negentiende eeuw uitgevonden. Dergelijke aardige weetjes maken het nieuwe kwartaalblad tot een aangenaam tijdschrift om in te grasduinen. Dit eerste nummer vertoont duidelijke startproblemen, maar daar hoeft niemand zich door te laten afschrikken. Een blad dat Traditie heet verdient een kans zich te vestigen, (MT)

'Traditie - tijdschrift over tradities en trends' is een uitgave van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, Lucasbolwerk i i , 3512 EH Utrecht, tel. (030) 31 99 97 en verschijnt vier maal per jaar (f. 35,-).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen