VU Magazine 1995 - pagina 170

ooggetuige niet te laten verdwijnen, maar weer af te leveren op de plaats van het misdrijf - en met tweeduizend dollar zakgeld? In andere takken van misdaad is een dergelijk altruïsme nooit waargenomen. Als dit verhaal overtuigt, is het minder door zijn realisme dan door zijn moraal. Het brengt plastisch een boodschap tot uitdrukking die zowel arme Mexicanen als mensenrechtenactivisten aanspreekt: Amerikanen denken dat ze in ruil voor geld alles kunnen doen ixiet de inwoners van Latijns-Amerika. Het heeft er alles van dat Ramirez een moderne sage ofwel 'een broodje aap' vertelt: een verhaal dat teUcens in nieuwe gedaanten opduikt, maar toevallig altijd kort geleden bij de verteller om de hoek is gebeurd. ZuU<;e irreële verhalen kunnen zeer reële gevolgen hebben. Zoals een sociologisch adagium luidt: wanneer mensen een situatie als werkelijk ervaren, zullen de gevolgen van die situatie werkelijk zijn. Dit bleek op dramatische wijze in Guatemala in maart 1994. 'KINDERROVERS'

rie werd aangewakkerd door een artikel in Prensa Libre, de grootste krant van Guatemala, dat in de vorm van een reclamefolder de orgaanhandel in beeld bracht. Als in de supermarkt zijn tien nuttige organen uitgestald, met de prijzen die ze zouden opbrengen in de Verenigde Staten. Aan het hart hangt het prijskaartje "$ 100.000", een nier zou 65.000 dollar doen, een hoorn vlies gaat op de zwarte markt weg voor slechts 2.500 dollar. KiNDEREXODUS Waar komen die verhalen vandaan? Worden ze geïnspireerd door reële misdaden? Daar bestaan nauwelijks onaangevochten aanwijzingen voor. Is het dan allemaal linkse propaganda, verbreid door leugenachtige journalisten, zoals de US Information Agency suggereert? Het laatste rapport van de USIA over The Child Organ Trafficking Rumor (december 1994) hakt minder hard in op 'Sovjetmantelorganisaties' en bevat veel nuttige gegevens, maar verklaart nog steeds weinig. Beide partijen - maar vooral degenen die in een orgaanmaffia geloven - onderschatten het vermogen van de bevolking om als reactie op reële omstandigheden en spanningen onofficiële verklaringen in omloop te brengen,- geruchten dus. De uitvoerigste studie naar deze geruchten is verricht door de Parijse follcloriste Véronique CampionVincent, die is gespecialiseerd in de studie van geruchten en moderne sagen. Zij werkt aan een boek over het orgaanroofgerucht, dat ze nu al jaren volgt. Propaganda alleen is het niet, aldus Campion-Vincent. De verhalen zijn ontstaan in Latijnsamerikaanse steden, niet in een Russisch ministerie van voor de omwenteling. Volgens Campion-Vincent is het gerucht de irreële synthese van twee reële gevolgen van de armoede in Latijns Amerika: adoptie en orgaanhandel. Kinderen uit Latijns Amerika zijn gewild op de adoptiemarkt. Ten tijde van de aanvallen op toeristen werden in Guatemala gemiddeld twintig kinderen per week geadopteerd, waarvan de helft door Amerikanen. Aan de vraag van Europese en Amerikaanse echtparen naar adoptiekinderen wordt niet alleen op legale wijze voldaan. Documenten worden vervalst, moeders verkopen hun baby's en het komt zelfs voor dat kinderen gekidnapt worden. Regelmatig worden clandestiene pleeghuizen ontdekt. Landgenoten bezien die kinderexodus met gemengde gevoelens: wellce toekomst gaan ze tegemoet? En horen ze niet eigenlijk in hun eigen land? Ook het verkopen van delen van het eigen lichaam behoort zoals gezegd tot de werkelijkheid van DerdeWereldlanden. Geruchten over orgaanroof, aldus Campion-Vincent, verbinden de twee fenomenen: ook bij adopties gaat het in werkelijkheid om handel in organen. Verhalen over blanke moordenaars die het voorzien hebben op lichaamsdelen van arme Zuidamerikanen sluiten bovendien naadloos aan bij een inheemse traditie die al bestond voor adoptie en orgaantransplantatie verschijnselen van betekenis werden. De sagenwereld kent een groot aantal blanke monsters, zoals de pishtaco van de Peruaanse indianen, een nachtelijke moordenaar die menselijk vet verzamelt en dat verkoopt aan fabrieken (om de machines mee te smeren) of farmaceutische bedrijven (als basis voor geneesmiddelen). De monsters zijn met hun tijd mee gegaan en jagen tegenwoordig op hoornvliezen en nieren.

GELYNCHT

Guatemala, 8 maart 1994. De Amerikaanse toeriste Melissa Larson zit een glas ananassap te drinken op de markt van het plaatsje Santa Lucia Cotzumalguapa, als dorpsbewoners haar uitmal<:en voor kinderdief. Larson wordt gearresteerd en door de autoriteiten het dorp uit gesmokkeld om haar te beschermen tegen de voUcswoede. Als de dorpelingen haar niet meer in haar cel vinden, koelen ze hun woede op haar beschermers: ze branden het politiebureau plat en steken tien auto's in brand. Er zijn vijfhonderd man oproerpolitie, versterkt met soldaten en pantserwagens, nodig om de gemoederen tot bedaren te brengen. Larson komt na negentien dagen cel met de schrik vrij. Minder gelukkig is op 29 maart 1994 een andere toeriste, de 51-jarige June Weinstock, die naar San Cristobal Verapaz is gekomen om het Paasfeest mee te mal<en. Bewoners van het stadje zien hoe ze op de markt kinderen fotografeert en een jongetje over zijn bol aait. Een vrouw die in het gedrang haar achtjarige zoontje uit het oog is verloren, kijkt argwanend naar Weinstock. Misschien heeft de gringa hem in haar koffer, grapt een ijsverkoper. Weinstock wordt het middelpunt van een groeiende oploop: er is een Amerikaanse kinderdief in de stad! Ook zij moet door de politie worden beschermd, terwijl een duizendkoppige menigte het politiebureau belegert. Na vijf uur wordt ze naar buiten gesleept en afgetuigd met machetes, stokken en stenen. Weinstock raalct in coma en belandt in het ziekenhuis met acht steekwonden, een schedelfractuur en twee gebroken armen. Het zoekgeraalcte jongetje is dan al lang ongedeerd teruggevonden. Deze incidenten hadden niet kunnen voorvallen zonder de geruchten die eraan vooraf gingen. Langharige buitenlanders zouden op kinderen loeren. Een straatjochie dat blind ronddwaalde, bleek van zijn hoornvliezen te zijn beroofd; in zijn zakken waren dollarbiljetten gepropt. Zei men. Er waren acht baby's gevonden zonder hart. Bij een van hen was een biljet van honderd dollar in de gapende wond gestoken, met een briefje: "Thanks for your cooperation". Graffitti waarschuwden Amerikanen dat ze niet welkom waren: "Gringo Child Stealers Go Home". De hysteWETENSCHAP,

CULTUUR

Q) SAMENLEVING

32

- APRIL

iggs

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen