VU Magazine 1995 - pagina 361

bestendigen. Men gaat ervan uit dat meervoudigen een jeugdtrauma hebben opgelopen, dat ze door de vader of een andere bekende zijn misbruikt. En daarom moeten in de therapie de alters worden opgewekt om het trauma zichtbaar te maken. Alles wordt opgehangen aan die gebeurtenissen in de jeugd. Het is allemaal de schuld van de almachtige dader dat de dingen in het leven niet naar wens verliepen. In zijn gretigheid om zich achter het slachtoffer op te stellen, vergroot de therapeut soms al te gemal<:kelijk de hulpeloosheid en machteloosheid van de patiënt; eens een slachtoffer, altijd een slachtoffer. Maar er zijn meer kanttekeningen te plaatsen. Het is gebruikelijk dat in therapieën de talloze alters van een patiënt worden geactiveerd en bewust gemaalct. Want, zo meent men in deze kringen, datgene waarvan een mens zich niet bewust is, kan hij ook niet verwerken. Het verschijnsel van de verborgen meervoudigheid is wel vergeleken met het spelen van katten onder een vloerkleed: je weet dat de beesten er zijn maar kunt de individuele kattengestaltes niet onderscheiden; pas wanneer het vloerkleed wordt weggetrokken, komen ze een voor een tevoorschijn. De alters van een meervoudige persoonlijkheid dienen een voor een naar buiten te treden; ze krijgen een naam en dienen vervolgens met elkaar in gesprek te ralcen. Het verdergelegen doel is om uiteindelijk al die alters te integreren in één persoonlijkheid. Er moet een fusie worden beklonken tussen de samenstellende delen van één mens. Overigens willen niet alle patiënten dat. Een jonge vrouw die alleen woonde en geen vriend had, verklaarde het niet nodig te vinden om al

die alters samen te voegen. Ze vond ze wel gezellig. SMOES

Er zit iets onbehaaglijks in de werkwijze van veel therapeuten, vindt lan Hacking, De vraag is of je met het naar buiten laten treden en benoemen van alters niet een vorm van zelfbedrog en van 'vals bewustzijn' stimuleert. In de moderne westerse cultuur is zelfkennis een belangrijke waarde en de vorming van vrije, autonome individuen de norm. Met meervoudigheidstherapieën wordt precies het tegengestelde bewerkstelligd: mensen blijken speelbal te zijn van krachten die ze niet kunnen beheersen; ze kunnen onmogelijk verantwoordelijk worden gesteld voor hun gedrag. Als ze vreemd gaan, iemand beledigen, zich een ongeluk drinken, doen ze dat niet zelf, maar is een van hun alters daarvoor verantwoordelijk. In de therapie wordt de individualiteit, voor zover nog aanwezig, aan stukken geslagen. Nu is daar tegenin te brengen dat die therapie demonstreert wat ook de grote literatuur laat zien: dat mensen de slaaf zijn van obsessieve, onbeheersbare krachten die zich aan het rationele bewustzijn onttrekken. Maar therapie en literatuur zijn verschillende zal<:en. Patiënten die worden gediagnostiseerd als meervoudige persoonlijkheden verkeren in grote nood. Het is twijfelachtig of het goed is ze te stimuleren er maar op los te fantaseren en vervolgens alles wat onder de dekmantel van de alters wordt geopenbaard, als waar te houden. Zulke patiënten hebben vermoedelijk eerder behoefte aan een versterking van hun rationele bewustzijn, aan wat meer realiteitsbesef.

WETENSCHAP,

CULTUUR

et) SAMENLEVING

67

- JULI/AUGUSTUS

Het is mogelijk dat er inderdaad zoiets bestaat als MPS. Maar zelfs vanuit dat uitgangspunt is er nog wel een weg te vinden naar een wat autonomer, zelfstandiger individu. Bijvoorbeeld door die verschillende alters niet al te letterlijk als echte personen op te vatten, maar te onderzoeken welke verlangens en angsten zich achter hen verschuilen. Op de langere termijn streven therapeuten wel naar herstel van individualiteit; zij beogen immers de integratie van al die alters, met hun talloze tegenstrijdige verlangens, in één persoonlijkheid. Maar daarmee, vindt Hacking, is een mens nog geen vrij individu geworden. Belangrijker vindt hij het bewust vormgeven aan de eigen persoonlijkheid: wie of wat wil ik eigenlijk zijn? "Anders dan een pion in een deterministisch spel, is zij dan een autonoom persoon geworden." Misschien dat de vrouw die overspel pleegde, toch eigenlijk niet zo gelukkig was in haar huwelijk. De veronderstelde meervoudigheid van haar persoonlijkheid kan maar al te gemakkelijk als smoes dienen. Een therapie kan er ook op gericht zijn dit dilemma te verhelderen: bij de echtgenoot blijven of voor een ander kiezen. Een oncontroleerbaar verlangen is daarmee tot bewuste keuze gemaakt. Maar een dilemma blijft het.

Literatuur: Harald Merckelbach en Anita Jansen, 'De mode van de meervoudige persoonlijkheid', Intermediair, 17 maart 1995; lan Hacking, 'Rewriting the soul: multiple personality and the sciences of the soul', Princeton University Press, 1995; Onno van der Hart (red.), 'Trauma, dissociatie en hypnose' Swets & Zeitlinger, 1995.

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen