VU Magazine 1995 - pagina 230

ESSAY

RICHARD

ROGERS

Zoekers naar spanning en sensatie zoeken altijd naar die paradoxale mengeling van veiligheid en gevaar. Hoe saai en kort van duur die reis in werkelijkheid ook is, de nieuwe Kanaaltunnel biedt volop mogelijkheden zo'n piekervaring te beleven en de sprong van de irrationele angst naar het rationele bewustzijn te maken.

T

wee eeuwen geleden had de geleerde Europese reiziger er een wekenlange reis voor over om de Mont Blanc, een IJslandse geiser of een Zuid-Italiaanse vulkaan te bereiken en met eigen ogen het wonderbaarlijke en angstaanjagende van deze ontzagwekkende scheppingen der natuur te ervaren. Doel van de zoektocht was het 'sublieme': de extreme ervaring die iemand beleeft op het moment dat hij - oog in oog met de geweldige en gevaarlijke krachten van de natuur - zich bewust wordt van zijn eigen nietigheid. Het speuren naar zo'n piekervaring was vermoedelijk vooral een innerlijke zoektocht. De uiteindelijke bedoeling was immers dat zoiets zou bijdra-

gen aan een versterking van het rationele bewustzijn, tot stand gebracht door het geleidelijk toenemende besef dat het beangstigende eigenlijk niet hoeft te worden gevreesd. Erudiete zoekers naar het sublieme zoals Goethe, Schiller en de later in hun voetsporen tredende bourgeoisie, zouden intelligent genoeg zijn geweest om zo die modern lijkende sprong van irrationele angsten naar een rationeel bewustzijn te maken. Sinds het begin van de twintigste eeuw is het sublieme in de natuur echter geïndustrialiseerd en ingebed in de infrastructuur van het toerisme. Hoewel de onmiddellijke confrontatie met de natuur nog steeds angstaanjagend en ontzagwekkend kan zijn, werd het steeds minder een individuele ervaring. De mens kon zich nauwelijks nog op individuele wijze één voelen met de natuur. Zijn medemens stond hem danig in de weg wanneer hij, temidden van een groep verwachtingsvolle gelijkgestemden, langs gemarkeerde paden en begeleid door gidsen, op weg ging naar een of ander kunstmatig georganiseerd 'subliem' moment. Zo'n geprefabriceerde piekervaring, deels natuurlijk en deels kunstmatig, zal de latere twintigste-eeuwse reiziger bekend voorkomen, gewend als hij is aan reisdoelen die meer weg hebben van een pretpark met horden mensen, parkeerterreinen, bezoekerscentra, souvenirwinkeltjes, inleidende films, reisgidsen, veiligheidshekken, rondleidingen en strakke schema's. Tegenwoordig worden die unieke momenten van natuurlijk ontzag en angst bij voorkeur vastgelegd op video om later te worden beleefd in de vertrouwde omgeving van de woonkamer. Of, beter nog, in een bomvol omnimax-theater met sound suriound. Op deze manier is het mogelijk de toeristische infrastructuur te vermijden, en het sublieme moment, perfect gesimuleerd, te beleven met een hele groep tegelijk. Als dat vakkundig gebeurt, zoals in de films 'Koyaanisqatsi' of 'Speed', kan de consument van de gesimuleerde sublieme ervaring inderdaad met succes trachten, via het irrationele, aan de rationaliteit te ontvluchten. Want de hedendaagse postmoderne zoeker naar het sublieme is, in tegenstelling tot Kant, niet op zoek naar zingeving. VIRTUELE

RIT

De vraag rijst wanneer deze moderne zoeker naar piekervaringen de echte ervaring verkiest boven de gesimuleerde. Men is geneigd te antwoorden dat dit wel het geval zal zijn wanneer die mogelijkheid praktisch binnen zijn bereik ligt en hij het zich kan veroorloven. Voor een deel is dit antwoord uiteraard juist. De echt geïnteresseerde zal tenslotte veel meer moeite doen om een ritje achter het stuur van een heuse raceauto te maken, dan voor een rondje in een roller-coaster in Disneyland, ongeacht het feit dat hij bij het laatste ook nog eens over de kop gaat. En een driedimensionaal gesimuleerde vlucht in een video-arcade of in een van de hypermoderne Japanse of Amerikaanse amusementsparadijzen ligt tegenwoordig betrekkelijk binnen handbereik. Maar wat daar - op plaatsen waar degenen die zoeken naar piekervaringen doorgaans hun behoefte bevredigen met nagebootste werkelijkheden - ontbreekt.

De bouw van de Kanaaltunnel bij Calais, december li WETENSCHAP,

CULTUUR

é)

44

SAMENLEVING

WETENSCHAP,

CULTUUR

O) SAMENLEVING

45

- MEI

igg^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen