VU Magazine 1995 - pagina 465

de hebben gestaan, in een zolderkamer die 'het glasmodel' werd genoemd. Misschien heeft Hubrecht de modellen altijd als zijn persoonlijk eigendom beschouwd, wat ook best het geval kan zijn geweest. Wel valeer hebben hoogleraren persoonlijk bijgedragen aan de door hen beheerde collecties. OORLOGSSCHIP

De malcer van de modellen, glasbewerker Leopold Blaschka, was in 1822 geboren in Cesky Dub (dat destijds Aicha heette), een dorp in Bohemen. Van jongsaf aan had veel belangstelling voor de natuur. In zijn verdere leven zou hij daaraan motieven ontlenen voor glazen werkstukken. Leopold reisde in 1853 per zeilschip vanuit Bremerhaven naar de Verenigde Staten. Onderweg, tijdens een lange windstille periode bij de Azoren, verzamelde en tekende hij ongewervelde dieren, waaronder het 'portugese oorlogsschip'; een kolonievormende kwal. Later zou hij de toen gemaakte tekeningen als voorbeeld nemen bij de vervaardiging van glasmodellen. Weer terug in Europa trouwde hij. Uit dit huwelijk werd in 1857 zijn zoon Rudolf geboren. In diezelfde tijd begon Leopold voor zijn plezier bloemen van glas te malden. Sinds ongeveer 1860 kreeg hij uit de kas en de tuinen van Camille Prinz von Rohan bloemen die hij als voorbeeld kon gebruiken. De prins was een kenner en liefhebber van planten en zijn prachtige tuin stond in de botanische wereld goed bekend. De prins, onder de indruk van Leopolds werk, had zijn tuinman opdracht gegeven Leopold alles te geven wat die nodig had, ook de zeldzaamste orchideeën. In glas maalete Leopold meer dan honderd tropische bloemen na. Liet waren vooral orchideeën, gevat op namaal< boomstammen. Zestig van deze werkstukken werden geëxposeerd in het paleis van de prins in Praag, in de botanische tuinen van Dresden, en tenslotte in het museum voor Natuurlijke Historie te Luik, waar ze uiteindelijk bij een brand verloren gingen. Via de Prinz von Rohan werd het contact gelegd met Ludwig Reichenbach, directeur van de Botanische Tuinen en tevens directeur van het Museum voor Natuurlijke Historie in Model dat de anatomie toont van de zeekomkommeT Holothuiia Tubulosa.

Dresden. Reichenbach gaf Leopold opdracht een collectie zeedieren te vervaardigen, op basis van afbeeldingen in Philip Henry Gosse's boek uit I860 over de Britse zeeanemonen en koralen. Deze produktie werd onmiddellijk voor het Museum voor Natuurlijke Historie aangekocht en de zeeanemonen werden er getoond in kunstmatige aquaria. Vervolgens legde Leopold zich toe op de vervaardiging van modellen van ongewervelde dieren voor musea en universiteiten. Rudolf hielp vanaf zijn dertiende jaar mee in de werkplaats. De Blaschka's vroegen lage prijzen en zagen zich genoodzaakt hun inkomen aan te vullen met de produktie van glazen ogen en snuisterijen. In 1867 kocht het 'Hope Department' te Oxford veertig modellen van zeeanemonen van Leopold Blaschka, een collectie die nu nog (incompleet) in het Oxford University Museum aanwezig is. Het is een van de oudste bekende collecties glasmodellen. Als ze alfabetisch worden gerangschikt, hebben ze opklimmende nummers, van 2 tot 67. Hieruit kan men opmalcen dat er ooit een soort primitieve catalogus is geweest. In Blaschka's catalogus van rond I87I werden de soorten gerangschikt volgens de indeling van de diersystematiek. Dit wijst op inmiddels verworven professionaliteit en wetenschappelijke kennis. ALCOHOL

De Blaschka's knoopten connecties aan in de wetenschappelijke wereld. Rudolf werd lid van ISIS, het genootschap voor natuurlijke historie te Dresden. Leopold correspondeerde met het Zoölogisch Station 'Anton Dohrn' te Napels. Daar bestelde hij in 1877 twee grote collecties van in alcohol geprepareerde ongewervelden. De geleverde zeedieren uit de Golf van Napels werden door de Blaschka's als referentiemateriaal gebruikt. Op 4 februari 1877 schrijft Leopold bij een bestelling van in alcohol geconserveerde dieren: "Ich verwende diese Thiere nur zur besseren wissenschaftlichen Vergleichung guter Zeichnungen, da ich verschiedene Modelle aus Glas anfertige, WO ich mir auch erlaube, Ihnen ein Verzeichnif^ (von welchen in einigen Monaten ein neues erscheinen wird,) zuzusenden. Ich habe diese Modelle bereits für die ersten und gröf^ten Museen geliefert. "

WETENSCHAP,

CULTUUR

et) SAMENLEVING

39

- OKTOBER

In dit briefcitaat is ook een korte uitleg van Leopold's werkwijze te lezen: hij ging uit van tekeningen, waarschijnlijk gepubliceerd plaatwerk en eigen ontwerpen, die hij vergeleek met de alcoholpreparaten. Tekeningen door Blaschka gemaakt, worden nog bewaard in het Amerikaanse Corning Museum of Glass. Later werden levende dieren door de Blaschka's als voorbeeld gebruikt. Rond 1879 waren in het atelier in Dresden zee-aquaria geplaatst, bevolkt door levende dieren, gezonden door het Oostenrijkse Zoölogische Station te Triest en uit Engeland. De modellen verbeterden sterk en er kwamen bestellingen vanuit de gehele wereld. Ook vanuit Utrecht werden de glazen dieren rond 1882 besteld en daarmee schaarde het Museum voor Natuurlijke Historie van de Utrechtse Universiteit zich in een lange reeks eerbiedwaardige instellingen die de waarde van de glasmodellen hadden ontdekt. BLOEMEN

Nadat er glasmodellen van lagere dieren waren geleverd aan het Museum of Comparative Zoology van de Amerikaanse Harvard University, kwam vanuit de Nieuwe Wereld de belangstelling voor het werk van de Blaschka's op gang. Vanaf 1878 verliep de verkoop van Blaschka's glasmodellen in Amerika exclusief via prof. dr H.A. Ward (I834-I906), de 'professorkoopman' die als hun agent optrad. Prof. dr George Lincoln Goodale (I839-I923), ook van Harvard University, kwam in 1886 naar Dresden en bij die gelegenheid wist hij de Blaschka's over te halen glasmodellen van planten te maken voor Harvard University. Die glazen bloemen van Harvard zijn nu een toeristische attractie, goed voor minstens honderdduizend bezoekers per jaar. Aanvankelijk maakten de Blaschka's gedurende de helft van hun tijd glazen bloemen. De overige tijd werd vooral besteed aan de produktie van modellen van zeedieren. Vader en zoon Blaschka wijdden vanaf mei 1890 al hun tijd aan de produktie van botanische modellen, nadat een exclusief contract voor Harvard University werd afgesloten. Daarmee kwam aan de produktie van de glazen dieren een einde. De Utrechtse collectie glasmodellen onderscheidt zich van andere door de aanwezigheid van relatief meer 1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen