VU Magazine 1995 - pagina 130

ESSAY

Koos

NEUVEL

Een ironische omhelzing van het valse sentiment: de liefhebber van camp koketteert graag met vv^ansmaak. Plezier hebben in andermans banaliteiten. Alles mag, zolang het maar niet gewoontjes is. Analyse van een trend.

Koketteren met kitsch

I

een klein mirakel dat hij het einde van het lied wist te halen. Maar nu zag hij er fantastisch uit: een glimmend paars pak, donkere haardos (was hij niet rossig?) en een subtiel, scherp gesneden snorretje. Een echte latin lover, bezig het publiek om zijn vinger te winden. Ook hij scheen de tragiek van zijn meesterwerk nauwelijks nog serieus te nemen. Zowel de zanger als zijn publiek verlustigden zich in de ironie.

acques Heib, leefde die dan nog? Blijkbaar wel want op een mooie zomermiddag was hij te zien in het park. Hij zong er zijn grote succesnummer 'Manuela', het tragi.e lied van een jongeman die zijn auto te pletter rijdt waarin hij samen met zijn geliefde zit. En het is maar de vraag of Manuela het ongeluk zal overleven: "De dokters vechten door, zij weten niet waarvoor...." O, wat heb ik dat lied gehaat meer dan twintig jaar terug. Iets weerzinwekkenders scheen mij nauwelijks mogelijk (of het moest zijn andere topsucces 'Een man mag niet huilen' zijn). Ontsnapping aan de terreur was ondenkbaar, overal leek de radio aan te staan en altijd werd juist dat ene lied gespeeld. 'Manuela' bestaat uit een zelden overtroffen opeenstapeling van goedkope effecten. Op grove wijze wordt de ontroering ontboden, bijna gewelddadig worden de traanklieren tot actie gedwongen. Maar op die mooie zomermiddag, ruim twintig jaar later, was van weerzin bij het publiek weinig te bespeuren. Als het refrein aanbrak zette het in meerderheid toch duidelijk intellectueel geschoolde publiek, zich schrap om uit volle borst mee te brullen. En na het tweede refrein kwamen de zal<doekjes te voorschijn. Massaal werden ze uit de broekzakken en tasjes getrokken. Er werd gewuifd tot de massa één wapperend geheel was geworden. Op dat moment realiseerde ik mij dat dit nu echt camp was: een ironische omhelzing van het valse sentiment, een koketteren met wansmaak. Het publiek verdraait de bedoeling van het lied: in plaats van werkelijk ontroerd te zijn, speelt men op een tikkeltje te uitbundige wijze de ontroering. Het lied schiet daarmee aan zijn doel voorbij: door die overdrijving verkleurt de tragedie tot feestelijkheid. Maar het vreemdste was nog dat Jacques Herb het zelf allemaal prachtig leek te vinden. Niet alleen het publiek, ook de zanger zelf was camp aan het bedrijven. In mijn herinnering was Jacques Herb vroeger een wat armoedig geklede man; logisch, want wat doet het uiterlijk ertoe wanneer het innerlijk zo zwaar op je drukt. Als hij 'Manuela' zong boog hij destijds zwaar voorover en tijdens het zingen leek hij overmand te worden door emoties; iedere keer was het WETENSCHAP,

CULTUUR

GUILLOTINE

In het boek 'De ondraaglijke lichtheid van het bestaan' heeft Milan Kundeia het over de perversiteit van de nostalgie. Toen hij door een fotoboek over Hitlei bladerde, betrapte hij zichzelf op een gevoel van ontroering. Een raar gevoel: hoe kan een mens zich nu met Hitler verzoenen? Maar ondanks het feit dat familieleden in die tijd om het leven kwamen, deed dat fotoboek hem terugdenken aan zijn kinderjaren en voelde hij weemoed ten aanzien van een tijd die nooit meer terugkeert. "Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine." Kundera vindt die houding moreel verwerpelijk. Maar ik denk dat er ook wel iets moois in zit; in ieder geval als het om niet zo zwaar beladen onderwerpen gaat als moord en doodslag, maar om zoiets onschuldigs als culturele voorkeuren. Het verstrijken van de tijd brengt een zeker gevoel van onthechting teweeg. Jacques Herb maakt deel uit van de jeugdherinnering, en zelfs hij blijkt nu gedrenkt in een gevoel van lichte nostalgie. Het weerzinwekkende begint zowaar iets vertederends te krijgen. Het is deze houding van onthechting die door camp belichaamd en geïntensiveerd wordt. Al is niet zozeer de vertedering daarbij het meest kenmerkende sentiment, imaar het komische. En niet alleen gebeurtenissen in het verleden maar ook die in het heden worden van hun scherpe kantjes ontdaan. Iets tot camp bestempelen wil zeggen: je niet betrokken hoeven voelen bij nadrukkelijk als indrukwekkend gepresenteerde gebeurtenissen en bij emoties die

e) SAMENLEVING

44

- MAART

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen