VU Magazine 1995 - pagina 223

onder invloed van die chronische stress een verandering van het immuunsysteem lijkt op te treden. Godaert: "Daar kruipen we toe naar een mogelijke relevantie van zo'n experiment: als mensen chronisch gestressed zijn, kunnen ze dan nog wel adequaat reageren met hun immuunsysteem? Kan het immuunsysteem nog wel in het geweer komen als dat echt noodzal<:elijk is, bijvoorbeeld wanneer zich infecties aandienen?" Wetenschap kan verwarrend zijn. Uit veel onderzoekingen rijst een eenduidig verband op: een grote hoeveelheid stress verzwakt het immuunsysteem. Maar ook het omgekeerde is mogelijk. Dat vertelt piof.di F.J.H. Tildeis, farmacoloog aan de Vrije Universiteit. Er is een experimenteel onderzoek uitgevoerd waarbij een rat in een onaangename situatie werd gebracht: in een kooi kreeg hij een electroshock. Toen het beest een paar dagen later opnieuw in dezelfde kooi werd gezet, was hij onmiskenbaar angstig; hij wist heel goed dat hij de vorige keer een schok had gekregen. Die tweede maal gebeurde er echter niets. Tilders: "Je kijkt alleen naar de geconditioneerde angst, naar de anticipatie op de ellende. Hoe luidt dat oude spreekwoord ook al weer? Men lijdt het meest onder het lijden dat men vreest. Deze vorm van anticipatie-angst bleek merkwaardig genoeg het immuunsysteem te versterken. Dat weten we nu van een rat. Of dat bij een mens ook zo werkt is nog maar de vraag." Deze uiteenlopende, tegenstrijdig ogende, onderzoeksresultaten verbazen Tilders niet. Hij wijst er op dat dieren in de natuur verschillende strategieën kennen om te reageren op bedreigingen: ze kunnen hard weghoUen èn ze kunnen het gevecht aangaan; vluchten of vechten. De theorie van veel deskundigen is dat het lichaam zich op zulke crisismomenten helemaal concentreert op de hormonale en fysieke behoeften die vereist zijn om te vluchten of te vechten, ten koste van de immuniteit. De behoeften aan bescherming op de langere termijn - de afweer tegen infecties - worden tijdelijk opgeofferd aan de korte-termijnbehoefte. Tilders wijst er echter op dat in de natuur nog een derde soort reactie op gevaar voorkomt: dieren kunnen ook doodstil blijven zitten; wie niet beweegt, wordt wellicht ook niet gezien. Welke reactie - vluchten, vechten of bevriezen - de meest verstandige is, hangt van de situatie af. Evenzo kunnen de lichaamsreacties op bedreigende situaties variëren. Meestal gaan bij stress de hartslag en de bloeddruk omhoog, en verzwalct het immuunsysteem. Maar niet altijd. Tilders: "Er zijn ook mensen die van angst verlamd raken en zich letterlijk doodschrikken. Het hart klopt niet sneller, maar staat stil en komt niet meer op gang." VERZADIGD

Wat gebeurt er nu precies in een stresssituatie met het lichaam? Coby Heijnen is vooral geïnteresseerd in autoimmuunziekten als reuma en multiple sclerose (MS). Bij deze ziekten is het immuunsysteem te actief geworden en op hol geslagen, het valt niet alleen maar 'vijandige' cellen aan, maar ook de eigen lichaamscellen. Heijnen legt uit: "Als je gestressed raalct, maalct het onwillekeurige zenuwstelsel adrenaline en noiadienaline aan. Maar het kan gebeuren dat het lichaam daar teveel van krijgt, het WETENSCHAP,

immuunsysteem zegt: ik wil niet meer, ik ben verzadigd. De receptoren zijn vol en verliezen daardoor hun gevoeligheid. "Adrenaline is een belangrijke stof in ons lichaam. Als ik een ontsteking, schimmelinfectie, of verkoudheid heb moet de adrenaline de zaak dempen. De ontstekingsreactie wordt daardoor verminderd. Als er echter teveel adrenaline wordt aangemaalct, lukt die demping niet meer. De patiënt blijft last houden van infecties of van vermoeidheid. Niet alleen het immuunstelsel maar ook het spierstelsel en het zenuwstelsel ralcen ontregeld." Een beetje stress kan geen kwaad. Het is geen ramp om tijdens een examenreeks een poosje stijf te staan van de spanning. Tijdelijk verzwal<t het immuunsysteem enigszins, maar na afloop van de examens trekt dat wel weer bij. Er kan echter ook blijvende schade optreden. Vermoedelijk is vooral de periode kort na de geboorte van een kind van essentieel belang. Er zijn experimenten gedaan bij jonge apen en ratten die een paar keer per dag bij hun moeder zijn weggehaald. Zij bleven duidelijk achter in gewicht. Het lijkt niet gewaagd te veronderstellen dat zulke ontregelingen bij mensen nog ernstiger uitpal<;ken. Door evolutiebiologen is erop gewezen dat mensen in vergelijking met dieren zeer lang afhankelijk blijven van de verzorgers. Ze worden eigenlijk 'te vroeg' geboren: op een moment dat ze nog bijna niets kunnen. Het is voor pasgeborenen van levensbelang om zich te kunnen hechten aan de verzorgers. Ze moeten die omgeving kunnen vertrouwen. In het ziekenhuis waar Coby Heijnen werkt ontbreekt, noodgedwongen, zo'n rustige, vertrouwde omgeving. "Vroeggeborenen in een intensive-caieunit hebben te malcen met gigantische stress. Ze hebben pijn, worden geprikt, het licht is altijd aan, het geluid in de couveuses wordt enorm versterkt. Het is niet vreemd dat zulke kinderen later eetstoornissen ontwikkelen. Veertig procent van de kinderen die bij ons op de intensive care liggen, bezoekt wegens gedragsmoeilijkheden voor het vierde of vijfde levensjaar een psycholoog of psychiater. Als een onrijp organisme te maken krijgt met hevige stress, kan dat consequenties hebben voor het gehele verdere leven." Ze kan het niet bewijzen, maar Coby Heijnen heeft het vermoeden dat stress in de eerste levensjaren een belangrijke oorzaak is van auto-immuunziektes als reuma en MS. In ieder geval is bekend dat bij kinderen met reuma op zeer jonge leeftijd vaal<: ernstige gebeurtenissen hebben plaatsgevonden, bijvoorbeeld het verlies van een ouder. Maar stress op jonge leeftijd is uiteraard niet de enige factor. Genetische aanleg voor bepaalde ziekten is niet onbelangrijk. Verder kunnen er diverse dramatische gebeurtenissen - verlies van partner, ouder of kind bijvoorbeeld - in een mensenleven plaatsvinden, die het immuunsysteem aantasten. Bovendien kan de betekenis van dramatische gebeurtenissen voor de gezondheid per persoon ook weer sterk verschillen. Het is maar net hoe je er mee omgaat. Of, zoals dat in het psychologisch jargon heet, hoe je 'copingsti]!' is. Behalve in auto-immuunziekten is Coby Heijnen zeer geïntereresseerd in het chronische vermoeidheidsssyndroom (ME). In de manier van omgaan met stressachtige gebeurtenissen van ME-patiënten - hun copingsti]! dus -

CULTUUR &) SAMENLEVING

- MEI

1995

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen