VU Magazine 1995 - pagina 151

mix van deze drie stromingen. Maar in deze tijd is het geluid van links en van de christen-democratie te zwak geworden."

laatste term heb ik in mijn loopbaan weinig gebruikt, maar ik begin steeds meer behoefte te krijgen om over 'kapitalisme' te spreken - zijn ook in de vorige eeuw zeer lang dominant geweest. Misschien dat er eerst wel een groot verval - in de zin van een toenemende ongelijkheid en uitbarstingen van geweld in de samenleving - nodig is eer dat weer verandert. Ik hoop dat het zonder kan."

Dus Bolkestein heeft gelijk als hij zegt dat de liberalen het pleit hebben gewonnen^ "Hij heeft het kabinet-Kok een liberaal karalcter toegeschreven. Ik denk dat dit standpunt verdedigbaar is. Wat mij betreft moeten de sociaal-democratie en de christen-democratie wat meer zelfvertrouwen uitstralen. De arrogantie waarmee het liberalisme zichzelf vandaag de dag verkoopt, is stuitend. Toonaangevende dagbladen wijden hele pagina's aan de wereldwijde triomf van de liberale democratie. Dat is onzin. Ten eerste heeft de democratie niet over de gehele wereld gezegevierd. Ten tweede is de democratie uit verschillende politieke stromingen voortgekomen. Het zijn toch geen geringe zaleen waar stromingen als de sociaal-democratie en de christen-democratie van oudsher voor hebben gestaan."

Wordt u ooit nog zo marxistisch dat u ook de Verelendungstheorie van stal haaltl "Ik ben nooit marxist geweest en heb het in Nijmegen hevig met neo-marxisten aan de stok gehad. Het inzicht dat uit maatschappelijke ongelijkheid gewelddadigheid kan voortvloeien, is al heel oud. Behalve bij Marx en Engels in 'Het communistisch manifest', kun je zuUce gedachten ook al aantreffen bij Aristoteles en bij Rousseau. Als mensen vervreemd ral<;en van politiek en maatschappij, kunnen er rare dingen gebeuren. "Je kunt het ook bekijken vanuit de theorie van socioloog Bram de Swaan. Volgens hem is de verzorgingsstaat voortgekomen uit angst van de elite. Men is in de grote steden begonnen met het aanleggen van waterleidingen en rioleringen toen de elite bang was dat in achterbuurten besmettelijke ziekten zouden uitbreken die naar de woningen van de weigestelden konden overslaan. En vanwege de kans op oproer moest er een armenwet komen. "Soortgelijke argumentaties kunnen stralcs weer opgeld doen. Als een deel van de bevollcing verarmt, kan dat de kans op geweld doen toenemen. Mogelijk kan dat een keerpunt in het marktdenken betekenen. Ik hoop echter dat men op grond van andere argumenten dan de vrees voor geweld ^1] net)Uen een halt zal toeroepen aan de afbraak van de verzorgingsstaat. Ik hoop dat men zal redeneren vanuit humanitaire waarden. Het zou mooi zijn als degenen die wèl mondig zijn, opkomen voor mensen die dat niet zijn. Ontwikkelde burgers behoren een macht voor de onmondigen te zijn. In de negentiende eeuw ontstond er ook zoiets als een verlicht burgerdom, een linkervleugel van het liberalisme die allerlei veranderingen wist te bewerkstelligen." ;. I Ik heb de indruk dat u vooral teleurgesteld bent in de PvdA} "Ik ben 25 jaar geleden lid van de PvdA geworden, maar heb mijn lidmaatschap ten tijde van de WAO-crisis opgezegd. Ik ben inderdaad teleurgesteld in de PvdA en sta daarin niet alleen. De partij heeft veel leden en kiezers verloren. Soortgelijke verschijnselen zie je bij het CDA. Beide partijen zijn verslaafd geraal<:t aan de marktideologie. Als ik het Nederlandse politieke bestel overzie, denk ik dat er een zinvolle plaats is voor zowel sociaal-democraten en christen-democraten ais voor liberalen. Al die stromingen hebben, als je het zo wilt noemen, een eigen historische taak. Een evenwichtig politiek bestel bestaat uit een goede

De PvdA schijnt tegenwoordig haar standpunten voor een deel af te stemmen op enquêteresultaten. Dat duidt niet bepaald op een groot zelfvertrouwen. "Als je badhanddoeken verkoopt, kan het zinvol zijn te onderzoeken of het publiek een voorkeur heeft voor rode of voor blauwe. In de politiek is zoiets onzin. Een politieke partij moet een vaste koers hebben, uitgaande van fundamentele waarden. Tegelijkertijd moet je wel de vinger aan de pols houden van de samenleving. Tegen opiniepeilingen ben ik nooit geweest. Er bestaat echter een belangrijk verschil tussen mo-

"De rijken pakken nu de armen. er ^enOe§ -.

van om een hoog percentage van hun inkomen af te dragen ten behoeve van anderen."

WETENSCHAP,

CULTUUR

dieusheid en progressiviteit. Er zijn veel mensen die weinig van geschiedenis, literatuur en politieke filosofie weten, ze denken dat je de politiek kunt begrijpen door het ochtendblad te lezen of een opiniepeiling te houden. Ondanks die hele woordenkraam gaat het er in de politiek toch erg oppervlal<:kig aan toe. Het behoort te gaan om het serieus analyseren van grote maatschappelijke problemen, met gebruikmal<:ing van wetenschappelijke kennis. Dat is iets anders dan blind te varen op wat oppervlalddge indrukken."

Een optimist kan men u niet noemen. "Over veel zaleen maak ik mij zorgen. Tegelijkertijd ben ik van nature een optimist. Ik krijg ook de indruk dat langzamerhand de grenzen van het marktdenken duidelijk worden. Een hoopvol teken vond ik bijvoorbeeld het verzet van de universiteiten tegen de bezuinigingen op het wetenschappelijk onderwijs. "In de politieke geschiedenis zie je een slingerbeweging. Wanneer aan de dominantie van het marktdenken een einde komt, weet ik niet. Maar ik weet wel dat de slinger eens weer de andere kant op zal gaan. Aan die hoop klamp ik mij vast."

O) SAMENLEVING

13

- APRIL

199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen