VU Magazine 1995 - pagina 474

ALETTE

VAN

DOGGENAAR

EN

MATTHIJS

VAN

DE

SCHAFT

A C H T E R DE PATRIJSPOORT Wereldwijd gaat ei naai schatting pei minuut 5500 ton waspoedei de machines in. Is de wastechniek klaar of zijn ei nog mogelijkheden om extia waskiacht te ontwikkelend Een blik op de wastechnologie en op het slagveld waar wordt gestreden om de gunst van de consument.

H

oewel hygiëne niet in alle tijden even hoog scoorde, wordt er sinds mensenheugenis gewassen. En omdat vuil en vetvlekken zich niet gemakkelijk met water laten verwijderen, zijn er ook al lang reinigingsmiddelen. Zonder wasmiddel blijkt water onwillig. Vanwege de hoge oppervlal<tespanning 'doordrenkt' het onvoldoende en blijft in bolletjes op vuile kleding liggen. De Babyloniërs ontdekten al dat alkalische plantenas, of potas, de wasprestatie verbeterde. Andere primitieve middelen waren fijne klei en bessen die het zeepachtige saponiet bevatten. Een eeuw voor Christus werd het zeepzieden uitgevonden. Vet of olie werd gesplitst in glycerine en vetzuur, waarna het vetzuur met loog werd verzeept. Rond de jaartelling stond zeep van beukenas en geitevet goed aangeschreven. Ook daarna bleven dierlijke vetten de voornaamste grondstof. In de negentiende eeuw kostte de stijgende vraag naar zeep menige walvis het leven. Het effect van zeep berust op de oppervlakte-actieve werking van zogenaamde 'surfactanten'. Deze stoffen hebben een amfipolaire structuur; langgerekte moleculen met een polaire kop en een apolaire staart. De hydiofiele (waterminnende), respectievelijk hydrofobe (waterafstotende) zijde vormen samen de sleutel tot de reiniging. De staart lost namelijk op in vettige vlekken, terwijl de kop juist het waswater wordt ingetrokken. Binnen een fractie van een seconde vormt zich

een micel-, een lichaampje vol opgesloten vuil met een buitenoppervlalc van polaire kopjes. Tot op de dag van vandaag is de wassende mensheid dit principe trouw gebleven. AGITATORMACHINE

Wie ooit het wasbord heeft mogen hanteren, begrijpt dat ook over de techniek van het wassen is nagedacht. Er zijn veel verschillende wasapparaten uitgevonden. Een van de eersten, in 1767 beschreven door C.C. Köschel, bestaat uit een stellage met emmers. Via een stelsel van stangen en handvatten kunnen twee wasvrouwen, zonder natte handen te krijgen, het wasgoed in drie emmers tegelijk door elkaar klutsen. Het was een belangrijke stap voorwaarts. Na diverse ontwerpen met zwengels kwam in 1904 de eerste elektrisch aangedreven agitator-wasmachine op de markt; een geavanceerde wastobbe waarin een beurtelings linksen rechtsom draaiende vin het mechanische werk verzette. Vreemd genoeg komt ook het basisontwerp van de hedendaagse trommelwasmachine uit de oude doos. Het idee van een geperforeerde binnentank die ronddraait in een bale sop staat op naam van de Engelsman Heniy Sidgier. Hij beschreef zijn apparaat al in 1782. Behoudens schalcelklokken, energiespaarknoppen en kindveilige deurgrepen lijkt er aan dit oeroude concept in twee eeuwen weinig fundamenteels toegevoegd. Is er dan geen enkele grote geest die een totaal nieuw

WETENSCHAP,

CULTUUR

&> SAMENLEVING

48

- OKTOBER

was-concept vermocht te verzinnen? Er zijn pogingen gedaan. Naslag leert dat er zoiets bestaat als 'ultrasoon wassen'. Deze wastechniek profiteert van het fenomeen dat trillingen met een frequentie boven de twintig kiloHerz een relatief grote energie op een klein oppervlalc kunnen overbrengen. De wasmachine is uitgerust met een hoogfrequentgenerator waarin met behulp van een zogeheten piëzo-elektiisch kristal trillingen worden opgewekt. Eén of twee trilkoppen die in de wastank steken, brengen de golven over op het water. In optima forma komt de trilling overeen met de resonantie-frequentie van de hele wastrommel, zodat alle wasgoed meetrilt. In de tank ontstaan kortstondig belletjes met een sterke onderdruk, die direct daarna weer dichtklappen. Deze zogeheten 'cavitatie' geeft een borstelende werking op het opppervlalc. Ultrasoon reinigen werkt met name bij harde materialen die gemalckelijk energie absorberen en ook goed bestand zijn tegen de borstelwerking. "Echt functioneren doet het niet", oordeelt pro/, drs M.J. Terpstra, hoogleraar huishoudstudies aan de Landbouwuniversiteit Wageningen. Hij zegt het zonder mededogen. "Ten eerste leent de techniek zich alleen voor het verwijderen van deeltjes, terwijl bleking van kleurstoffen ook heel belangrijk is. Ten tweede moet het wasgoed volledig worden ondergedompeld. Er is dus heel veel water nodig. Verder nemen niet alle delen van het 199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen