VU Magazine 1995 - pagina 354

THEMAKATERN

D.

PRINSEN

Touwtakketering

I

niet de inhoud maar de toonhoogte en het aantal geproduceerde decibellen de mate van het beoogde machtsvertoon bepalen, en die geen ander doel dienen dan de dreigende uitstraling van de mimiek, de lichaamshouding en het gebaar, auditief te ondersteunen. De taal zelf is nooit agressief van aard, al kan de taalgebruil<er nog zuUce agressieve bedoelingen hebben met zijn woorden. Maar zelfs in die gevallen blijft het de vraag of het nu de geuite taal is, dan wel de situatie waarin zij wordt gebezigd, die de gebeurtenis tot een agresssieve maalct. Recent voorbeeld van zo'n situatie is de opschudding die ontstond nadat de trainer van een hoofdstedelijke voetbalclub door de verzamelde aanhang van de tegenpartij op ondubbelzinnige wijze werd heriimerd aan de dood van zijn vrouw die een jaar eerder aan een ongeneeslijke ziekte was overleden. Weinig verheffend, inderdaad. En ieder spral<: er schande van; zelfs Youp van 't Hek wiens inkomsten toch voornamelijk voortvloeien uit markant taalgebruüc. Naar aanleiding van dit voetbalincident wekte hij het voetbalminnend publiek op de zijn inziens steeds agressievere uitlatingen op de tribune openlijk af te keuren. Een goedbedoelde oproep, hooguit wat schijnheilig uit zijn mond, die echter berust op het misverstand dat het bij dit type Icreten werkelijk om de inhoud van woorden zou gaan. Wie alleen al de kop ziet van zo'n clubsupporter, weet dat wat we te horen krijgen volstrekt betekenisloze, geconditioneerde en eindeloos herhaalde keelldanken zijn, die heel in de verte wellicht nog wat aan semantiek doen denken. Dat taal zelf niet agressief kan zijn, betekent uiteraard niet dat zij ongevaarlijk is. Ik zal de laatste zijn om te ontkennen dat zij, mits goed gedoseerd en fijnzinnig gehanteerd, scherp als een scheermes kan zijn en in staat de medemens te manipuleren, te provoceren, te beledigen en te Ideineren. Maar het verschil tussen de agressieve Idap in het gelaat en een verbaal nauwkeurig geciseleerde vernedering is dat het effect van de laatste enige intellectuele ontwikkeling aan de kant van het slachtoffer dan wel bij de directe omstanders aanwezig veronderstelt. Zonder dat staat het wapen van de taal machteloos en zal de zuiglcracht van het agressieve, per definitie non-verbale ritueel ook ons te machtig worden.

n het openingsverhaal var zijn essaybundel 'De kriti sche afstand' (1976) doet schrijver/bioloog Maarten t Hart verslag van een ruzie tu sen twee vrijetijds-schippe:'s die ellcaar, omwille van een gunstige aanlegplaats voor hun pleziervaartuig, in de haren vliegen. Terwijl de schaars geldede vrouwen uit beider gezelschap gezamenlijk, maar van enige afstand, toeldjken, ontwil<;kelt zich tussen de twee mannen een hevige ruzie. Zij zetten hun argumentatie kracht bij met het uitgebreide repertoire aan lichaams- en gebarentaal dat de mens in zo'n communicatieve conflictsituatie ter beschücldng staat. Trouw aan zijn academische scholing als etholoog slaat 't Hart minutieus aan het 'protocolleren': "balt vuist, heft linkerarm op, loopt in de richting van de ander, de arm gaat tegelijkertijd verder omhoog, het lichaam draait een kwartslag als hij nadert, loopt terug, staat stil en lorabt hoofd, stampvoet, nadert opnieuw, de vuist ballend en de arm opheffend." 't Hart, die het gebeuren vanachter de gesloten vensters van zijn huis gadeslaat, hoort absoluut niets van wat de twee mannen zoal tegen eUcaar schreeuwen. Juist daardoor concentreert hij zich sterk op de houdingen en bewegingen van beiden. Die leiden hem tot de onvermijdelijke conclusie dat de patronen die hij erin waarneemt treffende gelijkenis vertonen met die weUce te zien zijn in het biologische lab, tijdens agressieve ontmoetingen tussen twee mannetjesratten. Wat leren wij hieruit? Dat Maarten 't Hart in 1973, toen dit voorval plaatsvond, aan het water woonde. Dat in de allereerste plaats. Maar vooral ook dat betekenis en ontwückeling van een stevige ruzie absoluut onafhankelijk zijn van woorden. Agressie, zo luidt de stelling die üc hier wil verdedigen, is in principe taalloos. Uiteraard zijn er voor de deur van Maarten woorden gevallen. En in het begin leek het misschien nog of die woorden zelfs iets uitstaande hadden met de zaalc in kwestie, zo in de trant van: 'wat maak je me nou?!' Maar allengs zullen de ruziemalcers een ruiger vocabulaire zijn gaan aanspreken; zo een met een ruime variatie aan benamingen voor geslachtsdelen en ernstige ziekten a Ia de 'touwtaldcetering'. Volstrekt betekenisloze klanken eigenlijk, waarbij

WETENSCHAP,

CULTUUR

e) SAMENLEVING 60

- IULIIAUGUSTUS

199s

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen